دانشکده علوم انساني و اجتماعي
پايان نامه دوره کارشناسي ارشد در رشته علوم اجتماعي (گرايش جامعه شناسي)
موضوع :
مصرف رسانه اي و اعتماد اجتماعي (مطالعه موردي دانشجويان دانشگاه مازندران)
استاد راهنما:
دکتر محمد اسماعيل رياحي
استاد مشاور:
دکتر نادر رازقي
اساتيد داور:
دکتر محمود شارع پور
دکتر حيدر جانعليزاده
دانشجو :
سمانه اسکندري
بهمن1391
تقدير و تشکر
تحقيق حاضر محصول يک سال مطالعه، بررسي و پژوهش مي باشد. قدر مسلم در اين فرايند طولي از زحمات عزيزان بسياري استفاده شده است . در ابتداي ارائه گزارش بر خود واجب مي دانم از همه عزيزاني که در اين مسير مرا ياري نموده اند تشکر کنم.
از زحمات استاد ارجمندم دکتر محمد اسماعيل رياحي که در نهايت دقت و نکته بيني راهنمايي و هدايت اين تحقيق را عهده دار بوده اند ، تشکر مي کنم.
از راهنمايي ها و مشاوره هاي استاد عزيزم دکتر نادر رازقي سپاس گذار هستم.
بعلاوه در پايان اين دوره تحصيلي بر خود لازم مي دانم از زحمات اساتيد گرانقدر گروه علوم اجتماعي دانشگاه مازندران تشکر و قدرداني نمايم.
همچنين از دوستان ارجمندم خانم ها سميه اسماعيل زاده ، زينب خاکزاد، زهره خليل ارجمندي و ياسمين زندي نسب که در طول سالها اينجانب را شايسته لطف و حمايت خود دانسته اند ، سپاسگذارم.
تقديم به
تمامي نامداران و گمناماني که در طول سالها با سلوک و سخن خود به من آموختند که براي همواره بودن بايد همواره شد و براي همواره شدن نيز نبايد باکي از آگاهي و آموختن به دل راه داد.
چکيده
اعتماد همواره يكي از مهمترين موضوعات در تحقيقات سرمايه اجتماعي محسوب ميشود و اهميت آن به طور گستردهاي از سوي نظريهپردازان سياسي و اجتماعي از لاك و توكويل تا پاتنام و نظريهپردازان جامعه مدني مورد تأكيد قرار ميگيرد. در اين پژوهش تأثير مصرف رسانهاي بر اعتماد اجتماعي با تأكيد بر تلويزيون داخلي و ماهوارهاي مورد بررسي و آزمون تجربي قرار گرفته است.
اين پژوهش با روش پيمايش انجام شده است و در آن، دانشجويان دانشگاه مازندران در سال تحصيلي 92-91 به عنوان جامعه آماري در نظر گرفته شدند و تعداد 400 نفر بر اساس نمونهگيري طبقهاي متناسب انتخاب و پرسشنامهها بين آنها توزيع شد. سپس اطلاعات جمعآوري شده به كمك نرمافزار SPSS و با استفاده از روشهاي آماري توصيفي و استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.
يافتههاي پژوهش حاكي از آن است كه بين ميزان تماشاي تلويزيون داخلي با اعتماد اجتماعي رابطه معنا داري وجود ندارد، اما ميزان تماشاي تلويزيون ماهوارهاي با اعتماد اجتماعي داراي رابطه معكوس ميباشد. ميزان تماشاي تلويزيون داخلي با ميزان فعاليت در انجمنهاي داوطلبانه، نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون و احساس عدالت رابطه مثبت دارد، اما ميزان تماشاي تلويزيون ماهوارهاي با ميزان فعاليت در انجمنهاي داوطلبانه، هنجار معامله متقابل و احساس عدالت، رابطه منفي و با فرصت طلبي رابطه مثبت دارد.
هم چنين، متغيرهاي ميزان فعاليت در انجمنهاي داوطلبانه، هنجار معامله متقابل، نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون و احساس عدالت با اعتماد اجتماعي، رابطه مثبت و فرصتطلبي با اعتماد اجتماعي رابطه معكوس دارند.
به علاوه، نتايج تحليل رگرسيوني نشان ميدهد كه در جامعه آماري ما متغير احساس عدالت داراي بيشترين تأثير معنادار بر اعتماد اجتماعي ميباشد و سپس متغيرهاي هنجار معامله متقابل و فرصت طلبي در رتبههاي دوم و سوم قرار ميگيرند.
واژگان كليدي: مصرف رسانهاي، سرمايه اجتماعي، اعتماد بين شخصي، اعتماد اجتماعي، اعتماد نهادي.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فهرست جداولد
فهرست نمودارهاز
مقدمهس
فصل اول: کلياتپژوهش
1-1- بيان مسئله2
1-2- اهميت و ضرورت پژوهش6
1-2-1- اهميت اعتماد اجتماعي6
1-2-2- اهميت جامعهي آماري7
1-3- اهداف پژوهش8
1-3-1- هدف کلي8
1-3-2- اهداف جزيي8
خلاصه فصل9
فصل دوم: پيشينه تجربي پژوهش
مقدمه11
2-1- تحقيقات انجام شده در ايران (داخلي)12
2-2- تحقيقات انجام شده در خارج17
2-3- جمع بندي24
خلاصه فصل26
فصل سوم: پيشينه نظري پژوهش
مقدمه28
3-1- تعريف اعتماد29
3-2- انواع اعتماد32
3-2-1- اعتماد بنيادين32
3-2-2- اعتماد بين شخصي34
3-2-2-1- جانسون34
3-2-2-2- کلمن35
3-2-3 اعتماد اجتماعي37
3-2-3-1- پاتنام38
3-2-3-2- اينگلهارت40
3-2-4- اعتماد نهادي42
3-2-4-1- گيدنز43
3-2-4-2- افه44
3-2-4-3- زتومکا47
3-3 – مسائلي پيرامون رسانههاي جمعي49
3-3-1- مفهوم و اهميت رسانههاي جمعي49
3-3-2- کارکردهاي رسانههاي جمعي50
3-3-3- دورهبندي نظريات مربوط به تأثيرات رسانههاي جمعي53
3-4- نظريات مربوط به تأثير رسانههاي جمعي بر اعتماد54
3-4-1- پاتنام54
3-4-2- اوسلنر55
3-4-3- زتومکا56
3-4-4- کلمن56
3-4-5- گيدنز57
3-5- چارچوب نظري پژوهش57
3-6- مدل تحليلي پژوهش66
3-7- فرضيات پژوهش67
خلاصه فصل68
فصل چهارم: روش شناسي
مقدمه70
4-1- روش پژوهش71
4-2- جامعه ي آماري71
4-3- حجم نمونه ي آماري72
4-4- روش نمونه گيري73
4-5- فرايند گردآوري داده ها74
4-6- ابزار پژوهش74
4-7- متغيرهاي مستقل، واسط و وابسته پژوهش74
4-8- تعريف مفاهيم75
4-8-1- تعاريف نظري مفاهيم75
4-8-1-1- اعتماد بين شخصي75
4-8-1-2- اعتماد اجتماعي75
4-8-1-3- اعتماد نهادي76
4-8-1-4- مصرف رسانه هاي جمعي76
4-8-1-5- ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه76
4-8-1-6- هنجار معامله متقابل76
4-8-1-7- نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون77
4-8-1-8- احساس عدالت77
4-8-1-9- فرصت طلبي77
4-8-1-10- ويژگي هاي فردي پاسخگويان77
4-8-2- تعريف عملياتي مفاهيم و شاخص ها78
4-8-2-1- اعتماد بين شخصي78
4-8-2-2- اعتماد اجتماعي79
4-8-2-3- اعتماد نهادي80
4-8-2-4- مصرف رسانه اي81
4-8-2-5- ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه82
4-8-2-6- هنجار معاملهي متقابل83
4-8-2-7- نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون83
4-8-2-8- احساس عدالت84
4-8-2-9- فرصت طلبي86
4-8-2-10- مشخصات فردي يا متغيرهاي زمينه اي87
4-9- اعتبار و پايايي ابزار سنجش88
4-9-1- اعتبار پژوهش88
4-9-2- پايايي پژوهش88
4-10- واحد تحليل90
4-11- تکنيک هاي تجزيه و تحليل داده ها90
4-12- استاندارد سازي90
4-13- تغيير شکل مقياس ها براي معنا کردن حد بالا و پايين مقياس91
خلاصه فصل92
فصل پنجم: توصيف داده ها
مقدمه94
5-1- توصيف متغيرهاي زمينه اي95
5-1-1- توزيع پاسخ گويان بر حسب جنسيت95
5-1-2- توزيع پاسخ گويان بر حسب گروه هاي سني96
5-1-3- توزيع پاسخ گويان بر حسب وضعيت تأهل به تفکيک جنسيت97
5-1-4- توزيع پاسخ گويان بر حسب مقطع تحصيلي به تفکيک جنسيت97
5-1-5- توزيع پاسخ گويان بر حسب دانشکده به تفکيک جنسيت 98
5-1-6- توزيع پاسخ گويان بر حسب معدل99
5-1-7- توزيع پاسخگويان بر حسب محل تولد99
5-1-8- توزيع پاسخگويان بر حسب محل سکونت فعلي به تفکيک جنسيت100
5-1-9- توزيع پاسخگويان بر حسب پايگاه اقتصادي- اجتماعي والدين101
5-1-10- توزيع پاسخگويان بر حسب محل سکونتوالدين102
5-2- توصيف متغيرهاي مستقل103
5-2-1- مصرف تلويزيون داخلي 103
5-2-2- مصرف تلويزيون ماهواره اي 107
5-3- توصيف متغيرهاي واسط111
5-3-1- ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه111
5-3-2- هنجار معامله متقابل114
5-3-3- نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون117
5-3-4- احساس عدالت 119
5-3-5- ميزان فرصت طلبي121
5-4- توصيفانواعاعتماد123
5-4-1- اعتماد اجتماعي(متغير وابسته)123
5-4-2- اعتماد بين شخصي126
5-4-3- اعتماد نهادي129
خلاصه فصل132
فصل ششم: تجزيه و تحليل داده ها
مقدمه134
6-1- بررسي رابطه بين متغيرهاي زمينه اي با متغيرهاي مستقل، واسط و انواع اعتماد135
6-1-1- مقايسه ميانگين ميزان تماشاي تلويزيون برحسب جنسيت135
6-1-2- مقايسه ميانگين انواع اعتماد بر حسب جنسيت135
6-1-3- مقايسه ميانگين متغيرهاي واسط برحسب جنسيت137
6-1-4- رابطه سن و ميزان تماشاي تلويزيون138
6-1-5- رابطه سن و انواع اعتماد138
6-1-6- رابطه ي سن و متغيرهاي واسط139
6-1-7- رابطهي مقطع تحصيلي و ميزان تماشاي تلويزيون139
6-1-8- رابطه ي مقطع تحصيلي و انواع اعتماد140
6-1-9- رابطهي مقطع تحصيلي و متغيرهاي واسط141
6-1-10- مقايسه ميانگين ميزان تماشاي تلويزيون برحسب محل سکونت والدين142
6-1-11- مقايسه ميانگين انواع اعتماد برحسب محل سکونت والدين143
6-1-12- مقايسه ميانگين متغيرهاي واسط برحسب محل سکونت والدين 144
6-1-13- رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي و ميزان تماشاي تلويزيون145
6-1-14- رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي و انواع اعتماد145
6-1-15- رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي و متغيرهاي واسط146
6-2- بررسي رابطه متغيرهاي مستقل و واسط با اعتماد نهادي147
6-2-1- مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب تماشاي تلويزيون(داخلي/ماهواره اي)147
6-2-2- مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون(داخلي/ماهواره اي)148
6-2-2-1- مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون داخلي148
6-2-2-2- مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون ماهواره اي149
6-2-3- بررسي رابطه بين ميزان تماشاي تلويزيون(داخلي/ماهواره اي)با اعتماد نهادي149
6-2-4- بررسي رابطه متغيرهاي واسط با اعتماد نهادي150
6-3- آزمون فرضيات151
6-4- ماتريس همبستگي156
6-5- تحليل رگرسيوني متغيرهاي پيش بيني کننده اعتماد اجتماعي159
6-5-1- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعي159
6-5-2- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر هنجار معامله متقابل163
6-5-3- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون164
6-5-4- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر احساس عدالت165
6-5-5- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر ميزان فرصت طلبي166
6-5-6- تحليل رگرسيوني عوامل مؤثر بر ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه167
6-6- تحليل مسير168
خلاصه فصل171
فصل هفتم: نتيجه گيري
مقدمه174
7-1- نتايج عمده پژوهش174
7-2- بحث و نتيجهگيري179
7-3- ارائه پيشنهادها وراهکارهاي اجرايي و پژوهشي185
7-3-1- پيشنهادهاي اجرايي185
7-3-2- پيشنهادهاي پژوهشي186
فهرست منابع187
ضمائم197
فهرست جداول
4-1- جدول تعداد دانشجويان در جامعه و نمونه آماري به تفکيک دانشکده و جنسيت73
4-2- جدول پرسش هاي مربوط به اعتماد بين شخصي78
4-3- جدول گويه هاي مربوط به اعتماد اجتماعي79
4-4- جدول گويه هاي مربوط به اعتماد نهادي80
4-5- جدول پرسش هاي مربوط به مصرف رسانه اي81
4-6- جدول پرسش هاي مربوط به ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه82
4-7- جدول گويه هاي مربوط به هنجار معامله متقابل83
4-8- جدول گويه هاي مربوط به نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون84
4-9- جدول گويه هاي مربوط به احساس عدالت85
4-10- جدول گويه هاي مربوط به ميزان فرصت طلبي86
4-11- جدول پرسش هاي مربوط به مشخصات فردي87
4-12- جدول ضريب آلفاي طيف هاي مورد استفاده در پيش آزمون و همچنين مطالعه نهايي89
5-1- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب جنسيت95
5-2- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب گروه هاي سني96
5-3- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب وضعيت تأهل به تفکيک جنسيت97
5-4- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب مقطع تحصيلي به تفکيک جنسيت97
5-5- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب دانشکده به تفکيک جنسيت98
5-6- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب معدل99
5-7- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب محل تولد99
5-8- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب محل سکونت فعلي به تفکيک جنسيت100
5-9- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب پايگاه اقتصادي- اجتماعي والدين101
5-10- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب محل سکونت والدين102
5-11- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب تماشاي تلويزيون داخلي در طول روز103
5-12- جدول توزيع پاسخگويان برحسب مدتزمان تماشاي تلويزيون داخلي در طول روز103
5-13- جدولتوزيع پاسخگويان برحسباولويتبندي برنامه هاي مورد مشاهدهشبکههاي تلويزيوني داخلي105
5-14- جدول توزيع پاسخگويان برحسب مقوله هاي ادغام شده اولويت نخست تماشاي تلويزيون داخلي106
5-15- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب تماشاي تلويزيون ماهواره اي در طول روز107
5-16- جدول توزيع پاسخگويان برحسب مدتزمان تماشاي تلويزيون ماهواره اي در طول روز107
5-17- جدولتوزيع پاسخگويان برحسباولويتبندي برنامههاي مورد مشاهدهشبکههاي تلويزيونيماهوارهاي109
5-18- جدول توزيع پاسخگويان برحسب مقولههاي ادغام شده اولويت نخست تماشاي تلويزيونماهوارهاي110
5-19- جدول توزيع پاسخگويان برحسب پرسشهاي ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه111
5-20- جدول توزيع پاسخگويان برحسب ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه113
5-21- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويه هاي هنجار معامله متقابل114
5-22- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان هنجار معامله متقابل و ابعاد آن116
5-23- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويههاي نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون 117
5-24- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون118
5-25- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويه هاي احساس عدالت119
5-26- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان احساس عدالت و ابعاد آن 120
5-27- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويه هاي ميزان فرصت طلبي 121
5-28- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان فرصت طلبي122
5-29- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويه هاي اعتماد اجتماعي123
5-30- جدول توزيع پاسخ گويان بر حسب ميزان اعتماد اجتماعي125
5-31- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب سوالات اعتماد بين شخصي126
5-32- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب ميزان اعتماد بين شخصي و ابعاد آن 127
5-33- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب گويه هاي اعتماد نهادي129
5-34- جدول توزيع پاسخگويان بر حسب ميزان اعتماد نهادي و ابعاد آن131
6-1- جدول نتايج آزمون معني داري تفاوت ميانگين ميزان تماشاي تلويزيون بر حسب جنسيت135
6-2- جدول نتايج آزمون معني داري تفاوت ميانگين انواع اعتماد بر حسب جنسيت136
6-3- جدول نتايج آزمون معني داري تفاوت ميانگين متغيرهاي واسط برحسب جنسيت137
6-4- جدول نتايج آزمون رابطه سن با ميزان تماشاي تلويزيون138
6-5- جدول رابطه سن با انواع اعتماد138
6-6- جدول رابطه سن و متغيرهاي واسط 139
6-7- جدول نتايج آزمون رابطه مقطع تحصيلي با ميزان تماشاي تلويزيون140
6-8- جدول نتايج آزمون رابطه مقطع تحصيلي با انواع اعتماد140
6-9- جدول نتايج آزمون رابطه مقطع تحصيلي با متغيرهاي واسط141
6-10- جدول نتايج آزمون معنيداري تفاوت ميانگين ميزان تماشاي تلويزيون برحسب محل سکونت والدين142
6-11- جدول نتايج آزمون معني داري تفاوت ميانگين انواع اعتماد بر حسب محل سکونت والدين143
6-12- جدول نتايج آزمون معني داري تفاوت ميانگين متغيرهاي واسط برحسب محل سکونت والدين144
6-13- جدول نتايج آزمون رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي با ميزان تماشاي تلويزيون145
6-14- جدول نتايج آزمون رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي با انواع اعتماد145
6-15- جدول نتايج آزمون رابطه پايگاه اقتصادي- اجتماعي با متغيرهاي واسط146
6-16- جدول مقايسه ميانگين اعتماد نهادي برحسب تماشاي تلويزيون(داخلي/ماهواره اي)147
6-17- جدول مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون داخلي148
6-18- جدول تفاوت ميانگين اعتماد نهادي بر حسب مقايسه دوبه دوي نوع برنامه هايتلويزيون داخلي148
6-19- جدول مقايسه ميانگين اعتماد نهادي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون ماهواره اي149
6-20- جدول نتايج آزمون رابطه ميزان تماشاي تلويزيون (داخلي/ماهواره اي) با اعتماد نهادي149
6-21- جدول نتايج آزمون رابطه متغيرهاي واسط با اعتماد نهادي150
6-22- جدول مقايسه ميانگين اعتماد اجتماعي بر حسب تماشاي تلويزيون داخلي151
6-23- جدول مقايسه ميانگين اعتماد اجتماعي بر حسب تماشاي تلويزيون ماهواره اي151
6-24- جدول مقايسه ميانگين اعتماد اجتماعي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون داخلي152
6-25- جدول مقايسه ميانگين اعتماد اجتماعي بر حسب انواع برنامه هاي تلويزيون ماهواره اي153
6-26- جدول نتايج آزمون رابطه ميزان تماشاي تلويزيون(داخلي/ماهواره اي) با ميزان اعتماد اجتماعي153
6-27- جدول نتايج آزمون رابطه ميزان تماشاي تلويزيون داخلي با متغيرهاي واسط154
6-28- جدول نتايج آزمون رابطه ميزان تماشاي تلويزيون ماهواره اي با متغيرهاي واسط155
6-29- جدول نتايج آزمون رابطه ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه با ديگر متغيرهاي واسط155
6-30- جدول نتايج آزمون رابطه متغيرهاي واسط با اعتماد اجتماعي156
6-31- جدول ماتريس ضرايب همبستگي ميان متغيرهاي مستقل و واسط با متغير وابسته157
6-32- جدول خلاصه مدل رگرسيون چند متغيره اعتماد اجتماعي159
6-33- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده اعتماد اجتماعي159
6-34- جدول خلاصه مدل رگرسيوني چند متغيره هنجار معامله متقابل163
6-35- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده هنجار معامله متقابل163
6-36- جدول خلاصه مدل رگرسيوني چند متغيره نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون164
6-37- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون164
6-38- جدول خلاصه مدل رگرسيون چند متغيره احساس عدالت165
6-39- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده احساس عدالت165
6-40- جدول خلاصه مدل رگرسيون چند متغيره ميزان فرصت طلبي166
6-41- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده ميزان فرصت طلبي166
6-42- جدول خلاصه مدل رگرسيون چند متغيره ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه167
6-43- جدول ضرايب رگرسيوني مدل تبيين کننده ميزان فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه167
6-44- جدول ميزان تأثيرمستقيم وغيرمستقيم وکل متغيرهاي مستقل و واسط برمتغير وابسته(اعتماد اجتماعي)170
فهرست نمودارها
3-1- نمودار مدل تحليلي66
5-1- نمودار توزيع درصدي پاسخ گويان بر حسب جنسيت95
5-2- نمودار توزيع درصدي پاسخ گويان بر حسب گروه هاي سني96
5-3- نمودار توزيع درصدي پاسخگويان بر حسب پايگاه اقتصادي- اجتماعي101
5-4- نمودار توزيع درصدي پاسخ گويان بر حسب محل سکونت والدين102
5-5- نمودارتوزيع درصدي پاسخگويان برحسب مدتزمان تماشاي تلويزيون داخلي در طول روز(به دقيقه)104
5-6- نمودارتوزيعدرصديپاسخگويان برحسب مدتزمانتماشايتلويزيونماهوارهايدرطولروز(به دقيقه)108
5-7- نمودار توزيع درصدي پاسخ گويان بر حسب ميزان اعتماد اجتماعي125
5-8- نمودار توزيع درصدي پاسخگويان بر حسب ميزان اعتماد بين شخصي128
5-9- نمودار توزيع درصدي پاسخگويان بر حسب ميزان اعتماد نهادي131
6-1- نمودار تحليل مسير169
مقدمه
امروزه و در پرتو گسترش پروسه جهاني شدن مدرنيته، بيشتر کشورهاي جهان سوم و از جمله ايران در وضعيت عدم امکان بازگشت تاريخي قرار گرفته اند؛ بدين معنا که نميتوانند به جاي حرکت رو به جلو در اين مسير، بايستند و يا به عقب برگردند. به ويژه اينکه در طول اين سالها، حکومتهاي مختلف در ايران به طور صريح و يا تلويحي مظاهر مادي توسعه و تمدن غربي را پذيرفته و گامهايي هر چند ناقص و توأم با اشکال در جهت گسترش آن برداشته اند که از آن جمله ميتوان به نظام تعليم و تربيت، نظام ارتش، نظام اداري، قانون اساسي، مجلس قانونگذاري، کابينه و… اشاره کرد.
اما آنچه که همگام با اين تحولات مادي بايد مد نظر قرار گيرد، ملزومات فرامادي آنها ميباشد، چرا که هر واقعيت اجتماعي هم داراي جنبه مادي و هم جنبه معنايي (ساير، 1388) است که توسعه نيز از اين قاعده مستثني نميباشد. توجه صرف به راه حلهاي سخت و دستوري و ناديده انگاشتن راه حلهاي نرم و فرهنگي در مسير توسعه کشور بعضاً موجبات عقبگردهايي در آن شده است که جبران آن با توجه به روند سريع تحولات جهاني تقريباً ناممکن ميباشد.
“کارشناسان و صاحبنظران امور اقتصادي و اجتماعي به خوبي به اين نکته واقف اند که برنامههاي توسعه کشور، ديگر نميتوانند فقط به بعد مادي يا رشد کلان اقتصادي توجه داشته باشند؛ زيرا اين روند، در چند دهه گذشته مشکلات اجتماعي و فرهنگي را ناديده گرفته است که در ميانمدت و درازمدت حاصلي جز زيان و در نهايت ايجاد موانع در راه پيشرفت همهجانبه و توسعه پايدار در کشور نخواهد داشت” (تاجبخش و ديگران، 1382: 156-155).
اعتماد اجتماعي و نيز اعتماد نهادي از جمله مهمترين ملزومات توسعه (اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي) ميباشند امري که در طول اين سالها مورد غفلت واقع شده و حتي گاهي آگاهانه و يا غير آگاهانه موجبات فرسايش آن فراهم گشته است.
انتشار يافتههاي پيمايش ملي ارزشها و نگرشها که در سال 1380 و تحت سرپرستي دفتر طرحهاي ملي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در 28 استان کشور صورت گرفته است، حاکي از نگرش منفي شهروندان کشور نسبت به وضعيت ارزشهاي حاکم بر جامعه است. يگانه ارزش مثبتي که اکثريت مردم به غالب بودنش در جامعه اذعان داشته اند، تلاش و جديت بوده است. به طور حتم، باور به رايج بودن ضد ارزش
هايي نظير دورويي و تظاهر، تقلب و کلاهبرداري، تملق و چاپلوسي و در مقابل، عدم اعتقاد افراد به فرادستي ارزشهايي از قبيل گذشت، انصاف، امانتداري، خيرخواهي و کمک، صداقت و پايبندي به قول و قرار از اين امر حکايت ميکند که اعتماد اجتماعي در سطح نازلي در کشور برقرار است. در زمينه اعتماد به اقشار و اصناف (اعتماد نهادي) نيز به جز معلمان، تقريباً تمامي گروههاي مهم و تأثيرگذار و صاحبنفوذ در جامعه داراي اعتماد کم يا متوسط بوده اند (همان: 163-161).
علاوه بر اين، توجه به آمار مربوط به جرايمي نظير اختلاس و ارتشا، چک بلامحل، تخلفات رانندگي، و… نشان دهنده کمبود سرمايهاجتماعي در کشور و از جمله اعتماد ميباشد (سياهپوش، 1387: 117-116).
بدين ترتيب، با توجه به نقش مثبتي که اعتماد خصوصاً نسبت به افراد غريبه و سازمانها و نهادها و اقشار و اصناف در جريان زندگي فردي و جمعي بشر دارد، بررسي عواملي که ميتوانند در افزايش و يا کاهش آن نقش مؤثري را ايفا کنند از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد. برخي از صاحبنظران و پژوهشگران- که از رابرت پاتنام ميتوان به عنوان يکي از شناختهشدهترين آنها ياد کرد- در کنار ساير عوامل، به نقش رسانههاي جمعي نيز در کاهش و يا افزايش اعتماد اجتماعي توجه داشتهاند و بر اين باورند که رسانههاي جمعي
ميتوانند با تغييراتي در جريان عيني و ذهني زندگي افراد سطح اعتماد آنان را تحت تأثير قرار دهند.
همچنين با توجه به نقشي که جوانان و به ويژه دانشجويان هر کشور به عنوان سرمايه انساني آن در روند توسعه خواهند داشت در اين پژوهش بر آن شديم که تأثير رسانههاي جمعي بر اعتماد اجتماعي را در ميان دانشجويان دانشگاه مازندران مورد بررسي قرار دهيم.
پژوهش حاضر شامل هفت فصل ميباشد. در فصل اول (كليات پژوهش)، مسئله اصلي پژوهش، اهميت و ضرورت و همچنين اهداف پژوهش مطرح ميگردند. در فصل دوم (پيشينه تجربي پژوهش)، پژوهشهاي داخلي و خارجي انجام شده كه مرتبط با موضوع تحقيق حاضر ميباشند، مرور ميگردند. فصل سوم (پيشينه نظري پژوهش)، اختصاص به بررسي مفاهيم و نظريات و انتخاب چارچوب نظري و تعيين فرضيات تحقيق دارد. در فصل چهارم (روششناسي)، فرايند روششناختي پژوهش تشريح ميگردد. فصل پنجم (توصيف دادهها)، اختصاص به توصيف متغيرهاي مستقل، واسط و انواع اعتماد دارد. در فصل ششم (تجزيه و تحليل دادهها)، دادههاي حاصل از پژوهش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و فرضيات پژوهش نيز مورد آزمون قرار ميگيرند. فصل هفتم (نتيجهگيري) نيز به بحث نظري پيرامون نتايج حاصل از تحقيق و همچنين مقايسه نتايج حاصل از اين پژوهش با تحقيقات انجام شده پيشين اختصاص دارد.
فصـل اول
کليـات پـژوهـش
فصل اول: کليات پژوهش
1-1- بيان مسئله
برخي از ويژگيهاي جامعهي معاصر سبب شده که اعتماد1 اهميت ويژه اي پيدا کند. اول اينکه يکي از ويژگيهاي جامعهي امروز، عدم يقين و عدم قطعيت است. به تعبير لوهمان2، ما در دورهاي زندگي ميکنيم که ميزان وابستگي آيندهي جامعه به تصميمگيري، افزايش يافته است. ما ديگر در جامعهي مبتني بر تقدير نيستيم بلکه در جامعهي مبتني بر کنش هدفمند انساني، زندگي ميکنيم. براي اينکه با آينده برخورد فعالانه و سازنده داشته باشيم، نياز به اعتماد داريم.
دوم اينکه، جهان ما به شدت به هم وابسته است. در درون هر جامعه اي، تمايز و تخصص نقشها، کارکردها، مشاغل، سلائق و سبکهاي زندگي، بسيار زياد شده است. يعني بيش از هر زمان ديگري به تعبير دورکيم3 به انسجام ارگانيکي دست يافته ايم. تقسيم کار شديد داراي اين ويژگي است که آسيب پذيري فرد را در مقابل قصور ديگران براي انجام مسئوليتهايشان زياد ميکند. هر چقدر وابستگي انسانها به هم بيشتر باشد، اهميت اعتماد بيشتر ميشود. به همين جهت ميزتال4 معتقد است که به هموابستگي سبب شده نياز به اعتماد بيشتر شود (شارعپور، 1388: 3-2).
سوم اينکه، زندگي اجتماعي ما مملو از تهديدات و مخاطراتي است که ساختهي دست ما انسانها هستند. هر قدر تکنولوژي در جامعه بيشتر باشد، زندگي ما پيشبينيناپذيرتر ميشود يعني پيامدهاي ناخواستهي بيشتري پديد ميآيد. به همين سان لوهمان معتقد است که تکنولوژي باعث افزايش پيچيدگي در زندگي شده است و انسانها براي تحمل اين پيچيدگي، روز به روز به اعتماد بيشتري نياز دارند (همان: 3).
اعتماد، باور كنشگر به اين امر است كه در بدترين حالت ديگران آگاهانه و يا از روي ميل و رغبت به او آسيبي نخواهند رساند و در بهترين حالت بر طبق منافع او عمل خواهند كرد (نيوتن، 2001: 202).
مفهوم اعتماد به طور گستردهاي از سنت نظريهي اجتماعي توكويل5 و جان استوارت ميل6 نشأت
ميگيرد و بر اين اساس منبع اصلي اعتماد در شبكهي وسيع، عميق و متراكم انجمنهاي داوطلبانه7 و سازمانهاي ميانجي كه جامعهي مدني8 را تشكيل ميدهند، نهفته است (نيوتن، 2001: 234). نظريه پردازان کلاسيک از زمان توکويل معتقد بودند که انجمنهاي داوطلبانه با گردهمآوردن انسانهاي مختلف براي انجام کار مشترک به آنها اعتماد و همکاري را آموزش ميدهند (شارعپور، 1388: 5). از نظر توكويل اصل دموكراسي نوين همانا نفع است و نه فضيلت. اما ميان نفع كه اصل دموكراسيهاي نوين است و فضيلت كه اصل جمهوريهاي باستاني است، عناصر مشتركي وجود دارد و آن، اين كه در هر دو مورد شهروندان بايد از انضباطي اخلاقي پيروي كنند و ثبات دولت بر پايه تأثير مسلط و حاكم رسوم و اعتقادات بر رفتار افراد بنا شده است (آرون، 1370: 254).
به لحاظ نظري بايد گفت كه مفهوم اعتماد به عنوان مهمترين بعد سرمايهي اجتماعي9 به صورت مستقيم يا غير مستقيم، از زمان شكلگيري جامعهشناسي مورد توجه بوده كه خود بيشتر ناشي از توجه به مسئلهي نظم اجتماعي10 بوده است. به اعتقاد آيزنشتات11 مهمترين مسئلهي نظم اجتماعي از نظر دوركيم و تا حدودي تونيس12 اعتماد و همبستگي اجتماعي است، يعني اين كه بدون انسجام و نوعي اعتماد پديداري نظم اجتماعي ممكن نيست (چلبي، 1375: 12). به عقيده دوركيم در جامعهي رقابتي مدرن، جامعهي مبتني بر قرارداد ممكن نيست مگر اين كه مردم در مورد اين كه هموطنانشان به انجام قراردادشان پايبند باشند، اعتماد داشته باشند. وي وجود ساختهاي جديد (گروههاي حرفه اي) را كه بايد در جهت جلوگيري از نابساماني ظهورنمايند، ضروري ميديد (بيگلي و ترنر، 1384: 391). به اعتقاد او هر قدر به حجم جوامع افزوده
ميشود، وجدان جمعي گسترده تر و انتزاعي تر شده و حوزهي اخلاقي فرد از سطح محلي و درونگروهي به سطح عام و برونگروهي توسعه مييابد و از تعداد غريبههايي كه نميتوان به آنها اعتماد كرد كاسته
ميشود و از اين طريق راه براي همكاري وسيع در سطح ملي هموار ميگردد (افشاني و ديگران، 1389: 195 به نقل از پنجه بند، 1385: 44). تونيس نيز به تقابل دو نوع زندگي اجتماعي پرداخت: “اجتماع”13 كه ويژگي تجمعات كوچك است و “جامعه”14 كه ويژگي شهرهاي بزرگ است. به اعتقاد او در روستا زندگي اجتماعي شبيه به يك ارگانيسم زنده است كه در آن مردم داراي اخلاق مشتركي بوده و پيوندهاي شديدي بين آنان وجود دارد، اما در شهر زندگي اجتماعي به صورت يك تجمع مكانيكي مملو از فردگرايي، خودپرستي و حتي خصومت است (شارعپور، 1387: 111). بر اساس منطق تونيس، روابط مبتني بر اعتماد تنها در اجتماع وجود دارد. يك فرد به اعضاي خانواده و دوستانش اعتماد ميورزد، چرا كه احساس او بر اساس مشابهت ها، فهم و تأييد متقابل است و اين فرايند به طور دائمي به كمك فعاليتها و تجارب مشترك تقويت
ميگردد. بنابراين، اعتماد نميتواند به طور مصنوعي ايجاد گردد. اعتماد به طور اخص مبناي انسجام اجتماعي است كه از سوي ارزشهاي دين و اخلاق تقويت ميشود و آن نيز به نوبهي خود روابط مبتني بر اعتماد را تسهيل كرده و به افزايش چسبندگي اجتماعي كمك ميكند. در مقابل، افراد خودمحور و حسابگر جامعهي مدرن، نمي توانند مورد اعتماد قرار گيرند و آنها نيز نميتوانند به ديگري اعتماد داشته باشند. چه، براي رفع نيازها هر شخصي به داراييهاي ديگري نياز دارد كه اين امر به فريبكاري و ابزاري بودن رابطه ميانجامد (ميزتال، 1380: 59).
اعتماد و معتمد بودن اغلب به عنوان نوعي گريس اجتماعي در نظر گرفته شدهاند که چرخهاي تبادلات اجتماعي و اقتصادي متنوع را روغنکاري مي کنند و در صورت عدم وجود آن اين تبادلات بسيار هزينهبر، بروکراتيک و زمانبر خواهد شد (فيلد، 1386: 104). هر چند خود اعتماد نميتواند حالت كالا به خود بگيرد يا مبادله شود اما سرمايه اي معنوي براي جلب حمايت، حسن نيت، زمان و پول به شمار ميرود. اين نكته در تعاريف مختلف از اعتماد به عنوان “روغن” تسهيل كننده اقدام (لومان، 1988)، نوعي “اعتبار نمادين” (سليگمن، 1977) يا شكلي از “سرمايهي اجتماعي” كه به تأمين نتايج مشخص كمك كند، تجلي يافته است (پاسي و تونكيس، 1387: 45).
اعتماد به سه صورت خود را نشان ميدهد يا به عبارتي داراي سه نوع است:
1.اعتماد بين فردي15 يا اعتماد به افراد آشنا،
2. اعتماد اجتماعي16 يا اعتماد تعميم يافته17 يا اعتماد به بيگانگان،
3. اعتماد مدني18 يا اعتماد به سازمان ها و نهاد ها (شارعپور، 1380: 74).
البته، از ميان انواع اعتماد، آنچه که لازمه همکاري و مشارکت ميليونها شهوندي است که جوامع پيچيده و مدرن امروزي را تشکيل ميدهند، علاوه بر اعتماد مدني يا نهادي، اعتماد اجتماعي يا اعتماد تعميميافته
ميباشد (اجاقلو و زاهدي، 1384: 103-102). پژوهشهاي انجام شده نشان ميدهند كه در شكلگيري و تقويت اعتماد اجتماعي عوامل مختلف فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي در سطوح خرد و كلان از جمله درآمد، پايگاه اجتماعي، رضايت شغلي و رضايت از زندگي، احساس شادماني و غرور ملي (دلهي و نيوتن، 2003؛ نيوتن، 2001)، خانواده، مدرسه و شبكهي دوستان (عبد الرحماني، 1384؛ دلهي و نيوتن، 2003) ميزان مشاركت مدني و عضويت در انجمنهاي داوطلبانه، همبستگي اجتماعي و امنيت عمومي (قديمي، 1386؛ نيوتن، 2001؛ ران و ترنزو، 1998)، اثربخشي و سودمندي دولت، احزاب سياسي و آزادي سياسي (عباسزاده، 1383؛ هرروز و كريادو، 2008؛ دلهي و نيوتن، 2003) نقش مهم و تعيين كننده اي را ايفا ميكنند. در كنار عوامل مذكور، برخي از پژوهشگران بر اين باورند كه رسانههاي جمعي19 هم ميتوانند بر اعتماد اجتماعي تأثير بگذارند (جعفرينيا، 1389؛ جواهري و بالاخاني، 1385؛ گراس و ديگران، 2004؛ موي و شوفل، 2000). رسانهها به عنوان منبع مهم اطلاعات و هم چنين يكي از عوامل اصلي فرايند جامعه پذيري نقش مؤثري در فرايند اعتمادسازي و يا اعتمادسوزي بازي ميكنند. بنابر نظر صاحبنظران، رسانهها به تصورات افراد از محيط شكل ميدهند، آنها ميتوانند با ارائه تصويري زشت و يا زيبا از جامعه ميزان اعتماد در بين مخاطبان خود را افزايش و يا كاهش دهند. رسانهها به شكلگيري الگوهاي كنش در بين مخاطبان كمك ميكنند. اين الگوهاي كنش به افراد كمك ميكنند تا در موقعيتهاي مختلف دست به كنش بزنند. رسانههاي جمعي از طريق تحرك رواني امكان تعاملات اجتماعي را در بين مخاطبان خود افزايش ميدهند. رسانههاي جمعي ميتوانند زمينههاي دسترسي به نهادهاي انتزاعي و تخصصي را براي مخاطبان خود فراهم كرده و در نتيجه موجب اعتماد و يا بياعتمادي به اين نهادها – در بين مخاطبان خود- شوند (بالاخاني، 1384: 16). هم چنين، ذکر انواع انحرافات از طريق رسانه ها و اعلام رشد سرسام آور آن منجر به ايجاد روحيه سوء ظن و شک نسبت به ساير افراد جامعه مي شود و احتمال وقوع اين انحرافات را از سوي تک تک اعضاي جامعه تقويت کرده و روحيه اعتماد عمومي را تضعيف مي نمايد (خالصي، 1388: 275).
در ميان رسانه هاي جمعي مختلف، نفوذ و جاذبه تلويزيون در دنياي کنوني امري بديهي به نظر مي رسد و نقش آن در آموزش، هدايت، جهت دهي و قالب سازي افکار عمومي جامعه انکار ناپذير است؛ به همين دليل، تلويزيون به عنوان يکي از ابزار هاي اصلي نفوذ در افکار عمومي مورد استفاده قرار گرفته و توسط دولت ها يا بخش خصوصي در جهت اهداف مورد نظر به کار برده مي شود. ضمن اينکه، اختراع ماهواره هاي مخابراتي نيز تأثير گذاري تلويزيون را از مرز هاي ملي عبور داده و به امري فراملي و جهاني تبديل کرده است. کشور هاي قدرتمند با تکيه بر امکانات قوي ارتباطي و ماهواره اي در صددند تا سراسر جهان را به عرصه تاخت و تاز امواج تصويري خود تبديل کرده و به طور يک جانبه و يک سويه افکار جهانيان را در جهت افکار و اميال خود سوق دهند و بدين گونه اين کشور ها بر آن اند که از تلويزيون به عنوان جعبه جادويي براي يکسان سازي افکار عمومي جهانيان و تشکيل دهکده واحد جهاني بهره برداري نمايند (همان: 276). لذا، چنين به نظر مي رسد که در ميان رسانه هاي جمعي مختلف، تلويزيون (داخلي/ ماهواره اي) داراي نقش ويژه اي در افزايش و يا کاهش اعتماد (به ويژه اعتماد اجتماعي) باشد.
البته بايد خاطرنشان ساخت كه بر طبق پژوهشهاي صورت گرفته، تأثير برنامههاي مختلف در اين زمينه يكسان نبوده و براي مثال برنامههاي خبري به ويژه اخبار مربوط به حوادث و جرايم و دنياي سياست (سلمي و ديگران، 2007؛ ايوري، 2009) نقش فعال تري در فرايند اعتمادسازي و يا اعتماد سوزي مخاطبان خود ايفا ميكنند.
پژوهش حاضر با توجه به نقش مهم رسانههاي جمعي در شكلدهي به افكار عمومي و نيز كاركردهاي آموزشي، خبري، اطلاعرساني و اعتمادسازي و يا اعتمادزدايي در جامعهي امروز، به بررسي تأثير مصرف رسانه اي20 بر اعتماد اجتماعي در بين دانشجويان دانشگاه مازندران ميپردازد. به بيان ديگر، در پژوهش حاضر تلاش ميشود تا به اين پرسش هاي اساسي پاسخ داده شود که آيا استفاده از رسانه هاي جمعي بر ميزان اعتماد اجتماعي مخاطبان تأثير مي گذارد؟ و آيا تأثير رسانه هاي جمعي بر اعتماد اجتماعي بر حسب انواع مختلف رسانه (تلويزيون داخلي/ ماهواره اي) تفاوت مي کند؟
1-2- اهميت و ضرورت پژوهش
1-2-1- اهميت اعتماد اجتماعي
اعتماد اجتماعي از جمله مفاهيمي است كه نقش و اهميت آن در حوزههاي مختلف حيات فردي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي تأييد شده است. در سطح فردي، اعتماد، مردم را سالم تر، شادتر و مهمان نوازتر مي سازد. اعتماد آن ها را قادر به شكل دادن روابط معني دار با ديگراني مي سازد كه مي توانند مجموعه اي از دارايي ها كه شامل دسترسي به شغل و آگاهي از فرصت هاي شغلي، پول، دوستي، حمايت اخلاقي و اجتماعي، مراقبت، سلامت رواني و جسماني و طرفداري از ديدگاه هاي دموكراتيك مي باشد را براي آن ها فراهم سازند (ولچ و ديگران، 2005: 463).
در باب اهميت اجتماعي اعتماد نيز مي توان به نكات چندي اشاره كرد؛ اول آن كه اعتماد كنش هاي ما را پيش بيني پذير مي سازد. افراد نبايد به سادگي در خصوص هر كنش واحدي تجديد نظر كنند، چرا كه بنا به دلايلي رفتار متقابلاً جهت يافته افراد، گروه ها و سازمان ها به نتيجه مطلوب منجر خواهد شد. دوم، اعتماد احساس امنيت را براي اعضاي سازمان ها فراهم مي سازد. يك محيط قابل اعتماد حتي اگر فردي در معرض خطر بهره وري باشد، به او احساس امنيت و راحتي مي دهد. سوم، اعتماد به حفظ و گسترش هويت يك سازمان به عنوان كنش گر اخلاقي كمك مي كند. شركاي يك مبادله قابل اعتماد نيز شايستگي اعتماد را دارند؛ چرا كه آن مبادله همان چيزي است كه آن ها مي باشند (هاميلز و روزندال، 2001: 88).
در ساحت اقتصادي، اعتماد اغلب به عنوان عامل كمك كننده مهمي در توسعه محلي، ايجاد خوشه ها، يادگيري مناطق، تثبيت و مشروع سازي هويت هاي مكاني، خلاقيت و نوآوري شركت ها و توسعه تاريخي شبكه هاي تجاري و كسب و كار در نظر گرفته مي شود. علاوه بر اين، اعتماد انتقال اطلاعات مدون، اشكال ضمني دانش و فناوري هاي نرم به مكانهاي مختلف را تسهيل مي كند (مورفي، 2006: 430).
در حوزه سياست نيز مطالعات مربوط به فرهنگ سياسي به طور گستردهاي بر اهميت ابعاد سياسي و اجتماعي اعتماد براي حكومت دموكراتيك مؤثر تأكيد كردهاند. اعتماد اجتماعي مهم است؛ چرا كه روابط همكاري جويانه و تعاوني كه پايه و اساس اجتماع محسوب مي شوند را روان ساخته، كنش جمعي جوامع كه ممكن است در غير اين صورت گرفتار افراد اتميزه21 شوند را تسهيل مي كند (اماني، 2007: 1330).
در کل ميتوان چنين استدلال کرد که وجود اعتماد (به ويژه اعتماد اجتماعي و نهادي) در هر جامعه اي هم به رشد و توسعهي منابع انساني و هم رشد و توسعهي اجتماعي، اقتصادي و سياسي آن جامعه کمک شاياني
ميکند و کمبود يا فقدان آن جوامع را در معرض فروپاشي اجتماعي قرار ميدهد. با اين وجود ، نتايج تحقيقات متعدد درباره ميزان اعتماد، حاكي از آن است كه جامعه ايران از ضعف اعتماد اجتماعي رنج مي برد. به عبارت ديگر، اين تحقيقات نشان دهنده ميزان بالاي عدم اعتماد مردم حتي نسبت به يكديگر و باز نمايي از پايين بودن اعتماد مردم نسبت به دستگاه ها و ارگان هاي رسمي كشور مي باشد (حاجي قاسمي، 1390؛ گلابي، 1389؛ کتابي و ديگران، 1389؛ پيمايش ملي نگرش ها و ارزش هاي ايرانيان، 1381؛ ازكيا و غفاري، 1380؛ شارع پور، 1380؛ رفيع پور، 1378).
1-2-2- اهميت جامعهي آماري
دانشجويان از مهمترين سرمايههاي انساني هر کشوري محسوب ميگردند و امروزه، نقش و اهميت سرمايه انساني نيز در جريان توسعه کشورها بر کسي پوشيده نيست. نگاهي به جريان تاريخي توسعه در جهان، نشان ميدهد که کليه کشورهاي توسعه يافته امروز، با پشتوانه سرمايه انساني توانستند به سير در راه صنعتي شدن سرعت بخشند. در جريان تاريخي توسعه، رابطهاي مستقيم بين کيفيت سرمايه انساني و طول زمان تکامل ساختاري اين کشورها به چشم ميخورد.
کارنامه تاريخي ملتها همچنين اين نکته را روشن ميسازد که هر کشوري که بهره بيشتري از ثروت سرمايه انساني داشته باشد، با سرعت و کيفيت بهتر به رفاه دست خواهد يافت. برعکس، کشورهايي که به علت سستي ساختاري نظام و يا هر دليل ديگري دچار رکود در پرورش انديشه و کمبود پويايي آن شدند، کارنامه مورد تأييدي از تاريخ دريافت نکرده اند (کلانتري، 1372: 55).
در کنار اهميت و نقش مثبت دانشجويان در جريان توسعه جوامع، به دو دليل زير ميتوان به ضرورت بررسي اعتماد در ميان آنها پي برد:
1.کاهش اعتماد و سرمايهي اجتماعي افراد در پي افزايش ميزان تحصيلات آنان،
2.کاهش اعتماد دانشجويان هم در سطح افقي وهم در سطح عمودي (غلام زاده، 1387: 6 به نقل از محسني، 1375).
1-3- اهداف پژوهش
1-3-1- هدف کلي
شناسايي اثرات مصرف رسانه اي بر ميزان اعتماد اجتماعي دانشجويان دانشگاه مازندران
1-3-2- اهداف جزيي
1.شناسايي ميزان مصرف تلويزيون هاي داخلي/ماهواره اي در ميان دانشجويان دانشگاه مازندران
2. شناسايي ميزان مصرف تلويزيون هاي داخلي/ماهواره اي در بين دانشجويان بر حسب متغيرهاي زمينه اي (سن، جنسيت و…)
3. شناسايي ميزان اعتماد (بين شخصي، اجتماعي و نهادي) در بين دانشجويان دانشگاه مازندران
4. بررسي تأثير مصرف تلويزيون (تماشا يا عدم تماشا/نوع برنامه هاي مورد علاقه/ميزان تماشا) بر اعتماد اجتماعي به تفکيک تلويزيون هاي داخلي و ماهواره اي
5. شناسايي الگوي اجتماعي توزيع اعتماد در بين دانشجويان بر حسب سن، جنسيت، پايگاه اجتماعي، مقطع تحصيلي و محل سکونت والدين
6. شناسايي اثرات متغيرهاي واسط(فعاليت در انجمن هاي داوطلبانه، فرصت طلبي، …) بر ميزان اعتماد اجتماعي
خلاصه فصل
پژوهش حاضر در پي بررسي تأثير مصرف رسانه اي (تلويزيون داخلي/ ماهوارهاي) بر ميزان اعتماد اجتماعي دانشجويان دانشگاه مازندران ميباشد. در اين فصل ابتدا به بررسي مسئله پژوهش (اهميت اعتماد، تعريف اعتماد، سير تاريخي توجه به مفهوم اعتماد به ويژه در انديشه جامعه شناسان کلاسيک، انواع اعتماد، انواع عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعي و از جمله رسانههاي جمعي و نقش انواع مختلف برنامههاي تلويزيوني در افزايش و يا کاهش اعتماد) پرداخته شد. سپس اهميت و ضرورت انجام اين پژوهش عنوان گرديد و در پايان نيز به بررسي هدف کلي و اهداف جزئي پژوهش پرداخته شد.
فصـل دوم
پـيشـينه تجربـي پـژوهـش
فصل دوم: پيشينه تجربي پژوهش
مقدمه
وظيفه مرور پيشينه تجربي در هر پژوهشي اين است که چشم اندازهاي تحليلي را وسعت دهد، محقق را با افکار متخصصان ديگر که تحقيقات و انديشههايشان ممکن است الهامبخش او در کار تحقيقياش باشند، آشنا کند. وجوه گوناگون مسئله تحقيق را که به تنهايي نميتوانست به آنها پي ببرد، برايش آشکار کند و نهايتاً او را در گزينش چارچوب نظري مناسب با مسئله تحقيقش، کمک کند (کامپنهود و کيوي، 1386: 99).
بر اين اساس، فصل حاضر به مرور پيشينه تجربي پژوهش مورد نظر ميپردازد. اين فصل شامل سه بخش
ميباشد. در بخش نخست به مرور پيشينهي تجربي پژوهش در داخل کشور پرداخته ميشود؛ در بخش دوم، پيشينهي تجربي پژوهش در خارج از ايران مورد بررسي قرار ميگيرد و نهايتاً در بخش سوم نيز به جمعبندي کليهي پژوهشهاي مرور شده اين فصل (داخلي/ خارجي) پرداخته ميشود.
2-1- تحقيقات انجام شده در ايران (داخلي)
– حسين پور و معتمد نژاد (1390) پژوهشي با عنوان “بررسي رابطه ميزان مصرف رسانه ها و ميزان سرمايه اجتماعي شهروندان تهراني” انجام داده اند. در اين پژوهش سرمايه اجتماعي در سه بعد اعتماد، شبکه روابط اجتماعي و عمل متقابل و هم چنين رسانه هاي جمعي با دو شاخص ميزان مصرف تلويزيون و روزنامه، عملياتي شده اند.
جامعه آماري اين تحقيق کليه شهروندان باسواد بالاي 15 سال ساکن درشهرتهران بوده اند. هم چنين، روش نمونه گيري اين تحقيق، خوشه اي چند مرحله اي و حجم نمونه نيز برابر با 602



قیمت: تومان


پاسخ دهید