دانشگاه آزاد اسلامي
واحد شاهرود
دانشکده فني و مهندسي، گروه معماري
پايان نامه جهت دريافت درجه کارشناسي ارشد رشته معماري(M.A)
گرايش:معماري
عنوان:
طراحي موزه باستان شناسي گرگان با رويکرد بازيابي هويت معماري سنتي
استاد راهنما:
دکتر بهنام قليج خاني
استاد مشاور:
نگارش:
مهران کابلي
ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
SHAHROUD BRANCH
Faculty of Engineering -Department of Art &Architect
Thesis for receiving (M.Sc) degree on Architecture
Subject:
Retrieval Approach to Sense of Traditional Architecture in Gorgan Archeological Museum Design
Thesis Advisor:
B. QelichKhani Ph.D.
Consulting Advisor:
By:
Mehran Kaboli
Winter 2015
سپاس گذاري:
از استاد گراميم جناب آقاي دکتر بهنام قليچ خاني بسيار سپاسگذارم چرا که بدون راهنماييهاي ايشان تامين اين پايان نامه بسيار مشکل مينمود.
تقديم به:
پدر و مادر عزيز و مهربانم
که در سختي‌ها و دشوار‌ي‌هاي زندگي همواره ياوري دلسوز و فداکار
و پشتيباني محکم و مطمئن برايم بوده‌اند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده…………………………………………………………………………………………………..1
مقدمه……………………………………………………………………………………………………2
فصل اول:کليات تحقيق
1-1- تعريف مساله…………………………………………………………………………………….4
1-2- فرضيات………………………………………………………………………………………….4
1-3- ضرورت انجام موضوع…………………………………………………………………………4
1-4- اهداف تحقيق……………………………………………………………………………………..5
1-5-روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………5
1-5-1- نوع روش تحقيق……………………………………………………………………….5
1-5-2-روش گردآوري اطلاعات………………………………………………………………5
1-5-3-ابزار گردآوري اطلاعات……………………………………………………………… 6
1-5-4-روش تجزيه و تحليل اطلاعات…………………………………………………………6
1-6- سوابق انجام موضوع…………………………………………………………………………….6
1-6-1-سوابق نظري…………………………………………………………………………….6
1-6-2-سوابق عملکردي…………………………………………………………………………7
1-7- نتيجه گيري………………………………………………………………………………………..7
فصل دوم : مروري بر سابقه موضوع
2-1- بخش اول: مباني طراحي موزه
2-1-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………..9
2-1-2-تعريف …………………………………………………………………………………………10
2-1-2-1-تعريف لغوي موزه……………………………………………………………………10
2-1-2-2-تعريف موزه از فرهنگ لغت عميد………………………………………………….10
2-1-2-3-تعريف اصطلاحي موزه……………………………………………………………..11
2-1-2-4-تعريف آيکوم از موزه………………………………………………………………..11
2-1-3-معرفي آيکوم……………………………………………………………………………………12
2-1-4-تاريخچه موزه…………………………………………………………………………………..12
2-1-4-1-تاريخچه موزه در جهان………………………………………………………………12
2-1-4-2-تاريخچه موزه در ايران………………………………………………………………14
2-1-4-3-موزه در بينش اسلامي ……………………………………………………………….16
2-1-5-نقش موزه ها…………………………………………………………………………………….17
2-1-5-1-نقش اجتماعي و فرهنگي موزه ها……………………………………………………17
2-1-5-2-گردآوري آثار و مجموعه ها………………………………………………………….17
2-1-5-3-تعيين هويت،ثبت و مستندسازي………………………………………………………17
2-1-5-4-حفاظت و نگهداري آثار و مجموعه ها………………………………………………18
2-1-5-5-نمايش و ارائه آثار…………………………………………………………………….18
2-1-5-6-آموزش و پژوهش…………………………………………………………………….20
2-1-6-وظايف موزه ها…………………………………………………………………………………20
2-1-7-انواع موزه ها…………………………………………………………………………………..21
2-1-7-1-موزه هاي تاريخي…………………………………………………………………….21
2-1-7-2-موزه هاي هنري………………………………………………………………………21
2-1-7-3-موزه هاي علمي………………………………………………………………………22
2-1-7-4-موزه هاي اختصاصي………………………………………………………………..22
2-1-8-مکانيابي موزه ها……………………………………………………………………………….24
2-1-8-1-مقياس عملکردي موزه ها…………………………………………………………….25
2-1-8-2-مکانيابي موزه ها در داخل شهرها…………………………………………………..25
2-1-8-3-مکانيابي موزه ها در خارج شهرها………………………………………………….26
2-1-9-طراحي موزه……………………………………………………………………………………28
2-1-9-1-نکات حائز اهميت در طراحي موزه از نگاه ناظر دروني…………………………28
2-1-9-2-نکات حائز اهميت در طراحي موزه از نگاه ناظر بيروني………………………..29
2-1-10-نتيجه گيري……………………………………………………………………………………29
2-2- بخش دوم : باستان شناسي
2-2-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………30
2-2-2-باستان شناسي و تاريخچه آن………………………………………………………………….30
2-2-3-باستان شناسي و مصاديق قصص کتب آسماني………………………………………………31
2-2-4-باستان شناسي در جهان اسلام…………………………………………………………………32
2-2-5-باستان شناسي ايران……………………………………………………………………………33
2-2-5-1-شکل گيري باستان شناسي در ايران…………………………………………………34
2-2-5-2-گسترش فعاليت هاي باستان شناسي در ايران……………………………………….34
2-2-5-3-شروع فعاليت گسترده باستان شناسان ايراني……………………………………….35
2-2-5-4-باستان شناسي ايران پس از انقلاب………………………………………………….36
2-2-5- 5-يک استان و1500 تپه باستاني…………………………………………………….36
2-2-6- نتيجه گيري …………………………………………………………………………………..38
2-3- بخش سوم : بررسي نمونه ها
2-3-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………39
2-3-2-نمونه هاي خارجي…………………………………………………………………………….40
2-3-2-1-موزه گوگنهايم-ابوظبي………………………………………………………………40
2-3-2-2-موزه باستان شناسي پاتراس-يونان………………………………………………….42
2-3-2-3-موزه باستان شناسي ملي آتن-يونان…………………………………………………43
2-3-2-4-موزه و پارک باستان شناسي آلسيا-فرانسه………………………………………….44
2-3-3-نمونه هاي داخلي……………………………………………………………………………….46
2-3-3-1-موزه ملي ايران باستان-تهران……………………………………………………….45
2-3-3-2-موزه خطايي(باستان شناسي اردبيل)-اردبيل………………………………………..49
2-3-4-نتيجه گيري………………………………………………………………………………51
فصل سوم: مباني نظري طراحي
3-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………..54
3-2- واژه شناسي و مفاهيم واژه هويت………………………………………………………………55
3-2-1- هويت از منظر انديشمندان……………………………………………………………………56
3-2-2- هويت در روزگار پيش از مدرن…………………………………………………………….56
3-2-3-هويت در روزگار مدرن………………………………………………………………………57
3-2-4-هويت در روزگار فرامدرن…………………………………………………………………..58
3-2-5-هويت ملي………………………………………………………………………………………58
3-2-6-هويت ايراني……………………………………………………………………………………59
3-2-6-1-مولفه هاي هويت ملي ايرانيان……………………………………………………….59
3-2-6-2- هويت ملي ايرانيان در دوران معاصر……………………………………………..60
3-3- تعريف سنت………………………………………………………………………………………62
3-4-رابطه سنت و هويت………………………………………………………………………………63
3-5-معماري سنتي……………………………………………………………………………………..64
3-5-1- اصطلاحات مترادف معماري سنتي………………………………………………………….64
3-5-2- ويژگي هاي معماري سنتي بر مبناي تعريف سنت و هويت………………………………..66
3-5-3- ويژگي معنايي معماري سنتي………………………………………………………………..67
3-6-هويت ملي ايراني-اسلامي و نمود آن در معماري سنتي……………………………………….68
3-6-1- مولفه هاي موثر در هويت و سنت معماري…………………………………………………69
3-6-1-1- هويت،انسان و باورهايش………………………………………………………………….70
3-6-1-2- هويت و مکان………………………………………………………………………………71
3-6-1-3- هويت و زمان………………………………………………………………………………72
3-7- خصوصيات شکلي هويت بخش در معماري سنتي(دوره اسلامي)…………………………..73
3-7-1- درون گرايي…………………………………………………………………………………..74
3-7-2- مرکزيت……………………………………………………………………………………….74
3-7-3- انعکاس………………………………………………………………………………………..74
3-7-4-پيوند معماري با طبيعت……………………………………………………………………….75
3-7-5- هندسه………………………………………………………………………………………….76
3-7-6- شفافيت و تداوم………………………………………………………………………………..78
3-7-7-رازو ابهام……………………………………………………………………………………..79
3-7-8- تعادل موزون/توازن حساس…………………………………………………………………79
3-7-9- چشم دل…………………………………………………………………………………. 81
3-8- پيدايش فرم در معماري ايراني…………………………………………………………………83
3-8-1- فرم هاي ساده…………………………………………………………………………………83
3-8-2- فرم هاي مرکب………………………………………………………………………………88
3-9-نتيجه گيري………………………………………………………………………………………90
فصل چهارم : مقدمات طراحي
4-1- بخش اول : مباني برنامه ريزي
4-1-1-مقدمه………………………………………………………………………………………….96
4-1-2-عوامل موثر در برنامه ريزي و طراحي موزه……………………………………………..96
4-1-2-1-بازديدکنندگان………………………………………………………………………..96
4-1-2-2-اقلام نمايشي………………………………………………………………………..102
4-1-2-3-سازمان اداري………………………………………………………………………119
4-1-3-رهنمودهاي برنامه ريزي و طراحي موزه…………………………………………………125
4-1-3-1-رهنمودهاي برنامه ريزي……………………………………………………….125
4-1-3-2-رهنمودهاي طراحي………………………………………………………………140
4-1-4-نتيجه گيري………………………………………………………………………………….158
4-2- بخش دوم :شناخت بسترشکل گيري طرح
4-2-1-مقدمه………………………………………………………………………………………..159
4-2-2-موقعيت جغرافيايي استان گلستان………………………………………………………….159
4-2-3-موقعيت طبيعي استان………………………………………………………………………160
4-2-4-وضعيت اقليمي استان گلستان……………………………………………………………..160
4-2-5-پوشش گياهي و جنگل ها………………………………………………………………….161
4-2-5-1-پوشش گياهي…………………………………………………………………….161
4-2-5-2-جنگل ها………………………………………………………………………….161
4-2-5-3-مراتع……………………………………………………………………………..161
4-2-5-4-حوزه آبخيز……………………………………………………………………….162
4-2-6-موقعيت جغرافيايي شهر گرگان…………………………………………………………..162
4-2-7-پيشينه و تاريخ شهر گرگان……………………………………………………………….162
4-2-8-فرهنگ مردم شهر گرگان………………………………………………………………..164
4-2-9-موقعيت طبيعي و اقليمي شهر گرگان…………………………………………………….164
4-2-9-1-موقعيت طبيعي شهر گرگان…………………………………………………….165
4-2-9-2-وضعيت اقليمي شهر گرگان…………………………………………………….165
4-2-9-4-و ضعيت باد در شهر گرگان……………………………………………………166
4-2-10- نتيجه گيري……………………………………………………………………………..166
4-3- بخش سوم: تحليل سايت
4-3-1-موقعيت سايت مورد نظر طراحي……………………………………………………….168
4-3-?- همسايگان طرح مورد نظر طراحي…………………………………………168……
4-3-?- موقعيت ارتباطي سايت مورد نظر طراحي…………………………………169……
4-3-?- آلودگي صوتي سايت مورد نظر طراحي…………………………………..169…….
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1-مقدمه………………………………………………………………………………………. 171
5-1-1- ايجاد هم زباني در آثار معماري………………………………………………………172
5-1-2- ايجاد همدلي در معماران……………………………………………………………….172
5-2-پيشنهادات……………………………………………………………………………………173
پيوست ها (جدول ها)
پ-?-?-?. جدول الگوي تبيين هويت معماري بر اساس تعامل نوآوري و عنايت به گذشته؛ طبق نظريه مارسيا………………………………………………………………91
پ-4-1-1. جدول رده بندي سه گانه وعوامل موثر بر دامنه فعاليت موزه ها……………..182
پ-4-1-2. جدول : فضاهاي عملياتي موزه: فضاهاي اداري………………………………183
پ-4-1-3. جدول : فضاهاي عملياتي موزه: فضاهاي فني و کارگاهي…………………….184
پ-4-1-4. جدول : فضاهاي عمومي موزه …………………………………………………185
پ-4-1-5. جدول : فضاهاي پشتيباني:فضاهاي رفاهي و خدماتي موزه…………………….186
پ-4-1-6. جدول : فضاي پشتيباني: فضاهاي خدماتي و تدارکاتي………………………..188
منابع و ماخذ
فهرست منابع………………………………………………………………………………………191
فهرست منابع اينترنتي…………………………………………………………………………….192
چکيده انگليسي…………………………………………………………………………………….194
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
2-1-1 . شکل : موزه آشمولين،آکسفورد-انگلستان………………………………………………..13
2-1-2 . شکل: نمايي بيروني از درب اصلي بريتيش ميوزيم-انگلستان………………………..13
2-1-3 . شکل : کاخ ابيض يا موزه مردم شناسي،تهران…………………………………………15
2-3-1 . شکل : موزه گوگنهايم، ابوظبي…………………………………………………………40
2-3-2 . شکل : موزه باستان شناسي پاتراس،يونان………………………………………………42
2-3-3 . شکل : موزه باستان شناسي ملي آتن،يونان……………………………………………..43
2-3-4 . شکل : نماي هوايي موزه باستان شناسي السيا-فرانسه………………………………….44
2-3-5 . شکل : نماي بيروني طرح موزه باستان شناسي السيا-فرانسه………………………….44
2-3-6 . شکل : اسکيس اوليه طرح موزه باستان شناسي السيا-فرانسه………………………….45
2-3-7 . شکل : پلان هاي موزه باستان شناسي السيا-فرانسه…………………………………….45
2-3-8 . شکل : نماي بيروني صفحات چوبي موزه باستان شناسي السيا………………………..45
2-3-9 . شکل : نماي داخلي صفحات چوبي موزه باستان شناسي السيا…………………………45
2-3-10 . شکل : موزه ملي ايران باستان،تهران…………………………………………………46
2-3-11 . شکل : قديمي ترين نماي ترسيم شده از موزه ملي ايران باستان،تهران……………..47
2-3-13 . شکل : موزه خطايي (باستان شناسي اردبيل)، اردبيل………………………………..49
2-3-14 . شکل : ورودى بقعه شيخ صفى‌الدين اردبيلى، اردبيل………………………………..50
2-3-15 . شکل : فضاي داخلي موزه خطايي (باستان شناسي اردبيل)، اردبيل………………..51
4-2-1 . شکل : موقعيت جغرافيايي استان گلستان………………………………………………159
4-2-2 . شکل : موقعيت جغرافيايي شهر گرگان…………………………………………………162
4-3-1 . شکل : موقعيت سايت مورد نظر طراحي ……………………………………………..168
4-3-2 . شکل: همسايگان سايت مورد نظر طراحي…………………………………………….168
4-3-3 . شکل: موقعيت ارتباطي سايت مورد نظر طراحي…………………………………….169
4-3-4 . شکل: آلودگي صوتي سايت مورد نظر طراحي………………………………………..169
5-3-1 . شکل: سه بعدي…………………………………………………………………………..174
5-3-2 . شکل: سه بعدي……………………………………………………………………………174
5-3-3 . شکل: سه بعدي……………………………………………………………………………175
5-3-4 . شکل: سه بعدي…………………………………………………………………………175
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
5-3-1 . نقشه :سايت پلان و پلان بام………………………………………………………………176
5-3-2 . نقشه :پلان طبقه همکف :…………………………………………………………………177
5-3-3 . نقشه :پلان طبقه اول :…………………………………………………………………….178
5-3-4 . نقشه :نما شرقي:…………………………………………………………………………..179
5-3-5 . نقشه :نما غربي:…………………………………………………………………………..179
5-3-6 . نقشه : نما جنوبي:…………………………………………………………………………180
5-3-7 . نقشه :بنما شمالي :………………………………………………………………………..180
5-3-8 . نقشه :برش a :……………………………………………………………………………181
5-3-9 . نقشه :برش b :……………………………………………………………………………181
چکيده
بيشترين جلوه هاي تاريخي در موضوعات مختلف را در موزه ها مي توان يافت و موزه ها را مي توان مکاني براي تماشاي اشياء تاريخي و ارزشمند قلمداد کرد که يادآور خاطره هنر ، فرهنگ و تاريخ گذشتگان است. هر يک از گنجينه ها ، اشياي عتيقه و آثار در عين بي زباني هنر و اسناد و تاريخ گذشته را بازگو مي کند. به عبارت ديگر مي توان موزه ها را آيينه اي تمام نما از آداب و سنن ، فرهنگ معنوي و هنر دوران گذشته دانست و با ديدن اين آثار با گذشته ها ارتباط برقرار کرد. از مهمترين کارهايي که يک موزه مي تواند انجام دهد، ترسيم جالبترين داستاني است که حکايت از پيروزي انسان بر جهان دارد و نشان مي دهد که او چگونه دانش خود را در دنيايي برپا ساخته است که در آن زندگي مي کند و اينکه او چگونه زندگي خانوادگي، هنرها وصنايع دستي فرهنگ ها وتمدن هاي خويش را توسعه داد.يکي ديگر از کارکرد هاي موزه ، کمک آنها به جذب گردشگر ميباشد. هنگامي که سخن از جذب گردشگر به ميان مي‌آيد، بدون شک عناصر و زير ساخت‌هاي بسياري براي ايجاد انگيزه و جذب آنها مطرح مي‌شود. بنابراين هر اندازه به مقوله توريسم نگاه تخصصي‌تري داشته باشيم، به همان ميزان نقش عناصر مختلف براي جذب بيشتر گردشگر نيز پررنگ‌تر خواهد شد.يکي از اين عناصر که از دير باز مورد توجه و علاقه گردشگران بوده است، معماري بناهاي قديمي و همچنين مدرن و معاصر است. شايد در اين ميان موزه‌ها به عنوان نماد شاخص معماري‌ بيش از ساير بناها مورد توجه قرار گيرند.اين موضوع تا آنجا پيش رفته که در حال حاضر معماري موزه‌ها به عنوان نماد و شاخصه هزاره سوم مطرح شده است. چرا که فارغ از ديگر نقش‌هاي موزه، معماري اين بناها خود گويا و نماد تفکر و انديشه‌اي خاص است و حتي گاه کارکرد يک نماد را در القاي مفاهيم خاص دارد. استان گلستان گنجينه اي از آثار داراي ارزش تاريخي و معماري را در دل خودجاي داده است ،اما متاسفانه اين آثار از نظر نگهداري شرايط خوبي ندارند و روند حفظ و مرمت آن ها ، مطلوب نيست.همچنين شهرگرگان در زمينه ي بهره مندي از موزه هاي تخصصي در زمينه ي ميراث باستاني و تاريخي اش با کمبود هاي فراواني روبروست. بنابراين ايجادموزه باستان شناسي با رويکرد بازيابي هويت معماري سنتي در جهت ارتقا فرهنگ و آموزش حفظ ميراث باستاني، همچنين پيوند معماري با شهر و اجتماع در منطقه ضروري مي باشد. که مي تواند زمينه حضور و مشارکتبيش از پيش مردم را در فضاهاي فرهنگي فراهم آورد.
کلمات کليدي:
موزه ،گردشگر ،شهر گرگان، ميراث باستاني، موزه باستان شناسي،هويت معماري سنتي
مقدمه
کشور ايران، يكي از قديمي ترين كانون هاي شكل گيري تمدن در دنيا محسوب مي شود و با داشتن بيش از ? هزار سال قدمت،در زمره كشورهايي با تاريخ كهن قرار دارد. تاريخ اسكان بشر در فلات ايران به دوره نوسنگي بازمي گردد و قديمي ترين كانون هاي سكونت بشر در ايران،در مجاورت كوه هاي زاگرس و البرز شكل گرفته است. از جمله اين مناطق باستاني ايالت استارباد يا گرگان امروزي نام دارد.گرگان از مهم‌ترين و غني‌ترين ايالات ايران در زمينه تحقيقات و کاوشهاي باستان‌شناسي است. کاوشهاي باستان‌شناسي پيشينه تمدن اين منطقه را 5 تا 6 هزار سال اعلام کرده‌اند. با اين تمدن کهن، تاريخي پرفراز و نشيب، آثار و بقاياي باستاني فراوان و با دانشمنداني نامدار و اقوامي مقتدر و نجيب، گرگان جايگاهي رفيع و سهمي ارزشمند در تاريخ و تمدن باشکوه ايران دارد.
در اين ميان موزه ها نقشي حياتي درترويج و ماندگاري نابترين پديده هاي تاريخي و فرهنگي دارند. موزه ها از معدود مراکز حافظ يادگاران نسل گذشته و در حقيقت فرزندان هنر و تاريخ هستند. هر يک از اشيا به نمايش در امده در آن در عين بى زبانى به هزار زبان سخن مى گويند زيرا اسناد معتبرى از هنر، فرهنگ و تاريخ را ارايه مى دهند. تاريخ تشکيل اولين موزه در ايران را بايد در گنجينه هاى گرانبهايى که باستان شناسان به دست آورده اند، جستجو کرد. ايرانيان براى رهايى از آسيب بيگانگان گاهى گنجينه هاى گرانبهايى را درون چاه ها و حفره ها پنهان مى کردند. بيشترين جلوه تاريخ موزه دارى ايران را در ايجاد موزه ايران باستان بايد جستجو کرد. اين موزه با 2744 متر زير بنا به دليل قدمت اشيا، در زمره يکى از موزه هاى مادر دنيا محسوب مى شود که به سال 1316 خورشيدى افتتاح گرديد.
فصل اول
کليات تحقيق
1- کليات تحقيق
1-1- تعريف مساله
نگاهداشت ميراث باستاني و تاريخي، معرفي و بازشناسي آنها و نيزآشنا کردن همه، به ويژه نسل جوان با اين ميراث ها، در تقويت هويت ايراني و اسلامي بسيار موثر است، کاري که بخش مهمي از آن، از کارويژه هاي موزه هاست، با اين وصف بررسي ها نشان مي دهد گرگان در زمينه ي بهره مندي از موزه هاي تخصصي در زمينه ي ميراث باستاني و تاريخي اش با کمبود هاي فراواني روبروست.
ما در اين تحقيق برآنيم تا ضمن فراهم کردن بستري مناسب براي حفظ و نگه داري ميراث باستاني، از طريق بازيابي هويت معماري بومي و سنتي شهر گرگان و همچنين پيوند معماري با شهر و اجتماع، زمينه حضور بيش از پيش مردم را در فضاهاي فرهنگي و موزه ها فراهم آوريم .
1-2- فرضيات
* معماري سنتي ايران واجد هويت قابل تعريف مي باشد.
* عوامل هويت ساز در معماري ايراني به لحاظ مفهومي مي تواند منبع الهام براي طراحي موزه امروزي باشد.
* منطقه گرگان و دشت به لحاظ باستانشناسي از مراکز غني ايران است و به شدت نيازمند طراحي موزه براي عرضه و نگاهداشت آثار تاريخي مي باشد.
1-3- ضرورت انجام موضوع
گلستان، نگارستان ايران است و از نگاه گردشگران، نگارستان ايران يکي از قطب هاي گردشگري طبيعي در ايران محسوب مي شود؛ اما بهشت طبيعت گردي و پايتخت اکوتوريسم ايران زمين علاوه بر چشم اندازها و مناظر زيباي طبيعي، گنجينه اي از آثار، ابنيه و يادمان هاي تاريخي را در دل خود جا داده است ،اما متاسفانه آثار و بناهاي تاريخي گلستان که از ظرفيت هاي مهم موجود براي جذب گردشگر هستند، شرايط خوبي ندارند و روند حفظ و مرمت آثار داراي ارزش تاريخي و معماري، مطلوب نيست.
بنابراين ساماندهي و حفظ اين آثار از مسائل حائز اهميت مي باشد که دليل اصلي انتخاب موضوع طرح مورد نظر بوده است.طراحي و ايجاد موزه تحت عنوان موزه باستان شناسي با رويکرد بازيابي هويت معماري سنتي در اين منطقهمي تواند قدمي در حفظ ميراث ارزشمند گذشتگان برداشته و علاوه بر فرهنگ سازي در حفظ آثار باستاني ، اهميت هويت معماري سنتي ايران (که امروزه به فراموشي سپرده شده است) را به عنوان يک عنصر شاخص نمايان کند.
1-4- اهداف تحقيق
* نگاهداشت ميراث باستاني و تاريخي
* ارتقاي فرهنگي جامعه
* جذب توريست و متعاقب آن رونق اقتصادي جامعه
* شناسايي و استخراج مفاهيم و عناصر هويت ساز در معماري گذشتگان و بکار بردن آن در کالبد جديد طراحي
1-5-روش تحقيق
1-5-1-نوع روش تحقيق
به لحاظ روش شناسي تحقيق، با توجه به اين که بخشي از فعاليت هاي تحقيقي معطوف به توصيف و تحليل مسائل مرتبط با موزههاي باستان شناسي و مشخصات فيزيکي و فضايي آنها است و بخشي ديگر مربوط به توصيف و تحليل مفهوم هويت در معماري سنتي ايران مي باشد، روش تحقيق توصيفي-تحليلي پيشنهاد مي گردد.
1-5-2-روش گردآوري اطلاعات
* مطالعات کتابخانهاي: بررسي ادبيات موضوع و جستجو در مطالعات پيشين که در کتابها، مقالات، طرحهاي پژوهشي و پاياننامههاي دانشجويي مرتبط با موضوع مندرج است. پژوهش کتابخانهاي دربارهي بستر شکلگيري طرح و همچنين يافتن نمونههاي موردي و مطالعه پيرامون آنها بخش مهمي از اين بخش است.
* مطالعات ميداني: اين بخش شامل مواردي نظير پژوهش ميداني پيرامون بستر شکلگيري طرح از سطح کلان تا خرد، حضور در نمونههاي موردي در دسترس براي درک فضا و پژوهش پيرامون فرآيند طراحي و يافتن نقاط ضعف و قوت آنها و همچنين يافتن صاحبنظران و مردم درگير با طرح و انجام مصاحبهي کتبي يا شفاهي با آنان است.
1-5-3- ابزار گردآوري اطلاعات
بنابر نياز تحقيق، از پرسشنامه، فيش از منابع فارسي و غير فارسي(کتابها، مقالات، پايان نامه ها و …)، مشاهده، عکسبرداري و نمودار استفاده خواهد شد.
1-5-4-روش تجزيه و تحليل اطلاعات
مقايسه نتايج بدست آمده از تستهاي انجام گرفته با مقالات مورد استفاده، رسم نمودارها، استفاده از نرمافزارهاي مربوطه
1-6- سوابق انجام موضوع
سوابق موضوع را در دوحيطه مورد بررسي قرار مي‌دهيم:
1-6-1-سوابق نظري:
درغرب، دهه 60رامي توان سرآغاز توجه علمي وجدي به موضوع هويت معماري بومي و سنتي دانست دراين زمان معماري بومي و سنتي به عنوان منبعي ارزشمند براي درس وعبرت،والهام گرفتن راهکارهايي جهت رفع مشکلات پديدآمده و بازشناسي عوامل هويت ساز در معماري،موردتوجه دقيق وبررسي هاي علمي قرارگرفت . اين نگرش نه تنهادرکشورهاي غربي بلکه متعاقبآدرکشورهاي درحال توسعه وکشورهاي اسلامي نيز بروز پيداکرد اثرات اين موج به کشورماايران نيزرسيدوپس ازانقلاب اسلامي باپديدارشدن شرايط مساعدترجامعه،باقوت وقدرت بيشتري پيگيري گرديد.(ناهيد صادقي پي، ????) يکي معماراني که به مساله هويت در معماري پرداخته است کريس ابل ميباشد او در کتاب خود به نام”معماري و هويت” در سه بخش تنظيم شده که به ترتيب به موضوعات علم و فن، نظريه ي انتقادي ومنطقه گرايي و جهاني شدن مي پردازند.
1-6-2-سوابق عملکردي:
موزه اشتوتگارت ،طراح: جيمز استرلينگ ، محل ساخت: کشورآلمان شهر اشتوتگارت ، سال ساخت: 1984-1977
موزه ايران باستان ، طراح: اندره گدار ، محل ساخت: کشور ايران شهر تهران ، سال ساخت: 1316-1313
پايان نامه با موضوع طراحي مجموعه آموزشي يا رويکرد هويت ايراني ، دانشجو: سيدحسين تقوايي ،استاد راهنما: دکتر قاسم مطلبي
پايان نامه با موضوع ه‍وي‍ت‌ در م‍ع‍م‍اري‌، دانشجو: گلسا صديقي ، استاد راهنما: م‍س‍ع‍ود ش‍ع‍ب‍ان‍ي
1-7-نتيجه گيري:
آشنايي نسل جوان با ميراث مان و تقويت هويت ايراني و اسلامي بخشي از کاري است که موزه ها انجام مي دهندو گرگان از اين حيث دچار کمبود فراواني است و در صدد جبران اين کمبود ها مي باشيم .وضعييت آثار و بناهاي تاريخي گلستان شرايط خوبي ندارندو روند مرمت و حفظ آنها داراي ارزش مطلوبي نيست ،بنابراين توجه نمودن به اين مسئله حائز اهمييت بوده و بايد مدنظر قرار گيرد.
براي همين امر طراحي يک موزه باستان شناسي با رويکرد بازيابي هويت معماري سنتي مي تواند قدمي در حفظ ميراث تاريخي گرگان بردارد،که علاوه بر فرهنگ سازي در حفظ آثار باستاني بعنوان يک هويت معماري سنتي ايران و يک عنصر شاخص شهري معرفي شود.
فصل دوم
مروري بر سابقه موضوع
2- مروري بر سابقه موضوع
2-1- بخش اول : مباني طراحي موزه
2-1-1-مقدمه
به تأکيد کتاب آسماني ما- قرآن- هيچ‌چيز در گيتي عبث و بيهوده آفريده نشده است:”ربّنا ما خلقت هذا باطلا” . در هر شيئي آيت و نشانه‌اي از حقيقت وجود آفريننده نهفته است.همه اشياء بر کمال و جمال او دليلند و يکتائي ذات او را گواهند. انسان با توجّه به طبيعت و نگرش در اشياي پيرامون خود بر آن شد، تا با تغيير و تبديل اشياي طبيعي، وسايل و ابزار لازم را براي خود بسازد تا به وسيله آن، هم بتواند از خود دفاع کند، و هم با استفاده از دست‌ساخت هاي خود گذران زندگي را آسانتر سازد. توجّه به اين دست‌ساخت ها، و دقّت در ساخت و کاربرد و نحوه استفاده از آنها، نه‌ تنها ما را با تاريخ تمدّن و چگونگي پيشرفت فرهنگ مادّي بشر آشنا مي‌کند، که راز عظمت عصاره آفرينش- انسان-را نيز بر ما آشکار مي‌سازد. اين ابزار آلات به عنوان ميراث فرهنگي و يادگار گذشتگان است و نشانگر صنعت و هنر ماست، و مي‌تواند بيانگر ذوق سازندگان آن باشد و چگونگي زندگي مردم را در دوره‌هاي مختلف حيات بازگو کند. بيننده امروزين اين اشياء، فرصتي مي‌يابد تا با نگاهي عميق به اين يادگارهاي کهن، تحوّل روزگار را در زواياي هر شئ بخواند و عبرت گيرد. همچنين با توجّه دقيق در کيفيّت ساخت آنها مي‌تواند خود را آماده کند، تا به ساختن اشيايي نو، ظريف و کامل که از کابردي والاتر برخوردار باشد، دست زند و گامي فراتر از پيشينيان بردارد و آسايش ابناي بشر را موجب شود. موزه تنها مکاني است که در آن، اشياء را به منظور بالا بردن سطح دانش‌ عمومي، آموزش و شناخت و درک و عبرت،نگهداري مي‌کنند. از طريق همين موزه هاست که ميراث هاي فرهنگي گذشتگان را به نظر بينندگان حال و آينده مي‌رسانند، و به وسيله آن تصويري از گذشته فرهنگي، براي دستيابي به آتيه پربار فرهنگي ارائه مي‌دهند.
2-1-2- تعريف موزه
تا كنون هيچ تعريف تئوري جامعي براي اين كه مشخص كند موزه چگونه مكاني است ابراز نگرديده است، البته اين بدان معنا نيست كه هيچ درك صحيحي از اينكه موزه چيست وجود نداشته باشد زيرا موزه‌هايي كه ساخته شده‌اند و طرح هايي كه بوسيله طراحان مختلف عرضه گشته‌اند هر كدام خود گوياي اين مطلب است كه موزه بدون تعريف خاصي بتواند بطورجامع درموردكليه موزه‌ها صادق باشد مي‌تواند بوجود آيد و هر موزه‌اي شكل خاص خود را يافته و در دسترس عموم قرار گيرد.
2-1-2-1-تعريف لغوي موزه
واژه‌ي موزه از لغت يوناني”موزين”1 به معناي مقر زندگي”‌موز”، الهه‌ي هنر و صنايع در اساطير يونان باستان اقتباس شده که‌ تلفظ آن درزبان انگليسي ميوزيم‌ و در زبان فرانسه،موزه‌ است. در حوالي دهه‌ي 1290 هـ.ق.تلفظ فرانسوي”موزه”،به زبان فارسي‌ نيز راه يافت. شوراي بين المللي موزه،وابسته به سازمان فرهنگي،علمي و تربيتي سازمان ملل متحد،دربند3و4 اساسنامه‌ي‌ خود که جامع‌ترين تعريف موزه است، مي‌گويد:”موزه‌ مؤسسه‌اي است دائمي و بدون هدف مادي که درهاي آن به روي‌ همگان گشوده است و در خدمت جامعه و پيشرفت آن فعاليت‌ مي‌کند.هدف موزه‌ها،تحقيق درآثار و شواهد برجاي مانده‌ي انسان‌ و محيط زيست او،گردآوري آثار،حفظ و بهره‌وري معنوي وايجاد ارتباط بين اين آثار،به ويژه،به نمايش گذاردن آن‌ها به منظور بررسي‌ و بهروري معنوي است”(نفيسي،1380:3).
2-1-2-2-تعريف موزه از فرهنگ لغت عميد
مجموعه اثار باستاني، عمارتي كه آثار باستاني در آنجا نگهداري يا به معرض نمايش گذارده مي‌شود.در يونان قديم نام محلي بوده كه در آنجا به مطالعه صنايع و علوم مي‌پرداختند و نيز نام تپه‌اي بوده در آتن كه در انجا عبادتگاه و محل مخصوصي براي چندين تن از خدايتان خود ساخته بودند. مبدأ اسم موزه در يونان قديم از روي معبدي كه به ميوزها مختص بود، بوجود آمده است و ميوزها عبارت از دختران ژوپيتر2 بوده‌اند كه خدايان الهام‌فصل علم و ادبيات و هنر و موسيقي و حجاري محسوب مي شده‌اند.تاريخ ميوزها يا پريان الهام‌فصل شعر و هنر جاي بس مهمي را در ميتولوژي يونان اشغال كرده است و داستان هاي آن هميشه براي نويسندگان منبع الهام بوده است. بدين جهت در تاريخ رب النوع‌هاي يونان و همچنين در تاريخ هنر و ادبيات جهان موزه‌هاي نه‌گانه اساطير يونان اهميت و مقامي خاص دارند. براي اين كلمه، نمي‌توان معادل مناسبي در زبان پارسي پيدا نمود زيرا “ميوز ” در افسانه خدايان يونان خداي كوچكي است كه وظيفه‌اش الهام فصليدن به شاعر و هنرمند است. بنابراين مبداء لغت موزه بطوركلي از يونان بوده و از نام ميوزها اقتباس شده است.
2-1-2-3-تعريف اصطلاحي موزه
موزه محل غير انتفاعي است كه اهداف آموزشي داشته و بوسيله جمعي متخصص اداره مي‌شود. از جمله وظايف اصلي هر موزه جمع‌اوري و نگهداري آثار است. هدف اوليه از پيدايش موزه‌ها به مفهوم نوين و به روش شناخته شده امروزي ايجاد مكان هايي براي نگهداري اموال شخصي و يا ثروت هاي صرفاً ملي بوده است. اشتياق به گردآوري اشياء زيبا، گرانبها و كمياب و يا صرفاً غريب امري است كه ريشه در نهاد و سرشت آدمي داشته و دارد. همه تمدن‌ها از ابتدايي ترين‌ تا پيشرفته‌ترين‌ آنها در تمايل به گردآوري اشتراك داشته‌اند.از ارضاي بنيادي غريزي گردآوري در طي زمان به استفاده از مجموعه آثار در جهت برآوردن نيازها به مطالعه مي‌رسيم. موزه‌ها به عنوان مؤسساتي در جوامع نوين وظيفه دارند اشيائي را كه به لحاظ ارزش فرهنگي‌شان گرامي داشته مي‌شوند را نگهداري نموده و تا سر حد امكان از ويراني و زوال مصون بدارند و در قال اين‌گونه اشياء همان نقشي را بر عهده دارند كه كتابخانه‌ها در برابر كتب و بايگاني‌ها در قبال اسناد رسمي ايفا مي‌كنند. موزه‌ها به وجهي سازمان يافته‌اند كه از گنجينه‌هايشان در جهت اهداف فرهنگي استفاده شود.
2-1-2-4-تعريف آيکوم از موزه
اما آيکوم در طي سالهاي 2001-1946 جامع ترين تعريف موزه را بدست آورده است :
* سال 1946: کلمه موزه ها تمامي مجموعه هاي باز بر عموم از اشياي هنري ، تکنيکي، علمي ، تاريخي و باستان شناسي را در بر مي گيرد و نيز باغ هاي حيوان شناسي ، باغ هاي گياه شناسي را شامل مي شود به استثناء کتابخانه ها مگر در آنها در فضاهاي دائمي براي نمايش نگهداري شوند.
* سال 2001: يک موزه موسسه دائمي بدون مقاصد مادي است که در جهت خدمت به جامعه و توسعه آن است. براي مقاصد مطالعاتي ،آموزشي، بهره وري معنوي ،آثار و شواهد بر جاي مانده از انسان و محيط آن را بدست مي آورد، نگهداري مي کند . تحقيق مي کند، با آنها ارتباط برقرار مي کند و آنهارا به نمايش مي گذارد.
2-1-3-معرفي آيکوم (ICOM) 3
آيکوم به معني شوراي بين‌المللي موزه‌هاست. اين سازمان در سال 1946 و بنا به پيشنهاد يك شهروند آمريكائي به نام چانسي . جي. هاملين4 تأسيس شده و اولين مجله خود را بنام مجله موزه‌ها با همكاري يونسكو منتشر كرد. اين سازمان تا امروز 55 سال كه فعاليت مي‌كند. ايكوم بنا به ماده يك اساس نامه خود سازمان نيمه دولتي مشتمل از موزه‌ها و كاركنان حرفه‌اي موزه است كه براي اشاعه منافع موزه شناسي و ديگر رشته‌هاي وابسته ايجاد شده است.
اهداف و موضوعات اصلي كار ايكوم كه در مادة 3 اساسنامه آمده عبارتند از:
الف) تشويق و حمايت از ايجاد، توسعه و اداره حرفه‌اي تمامي انواع موزه‌ها.
ب) تعالي فصليدن به امر شناخت و فهم طبيعت، كاركرد و نقش موزه ها در خدمت به جامعه و توسعه آن.
2-1-4-تاريخچه موزه
2-1-4-1-تاريخچه موزه در جهان
در دوران كلاسيك واژه موزه به جايگاه نه خداي يوناني كه رب‌النوع هاي هنر و انديشه بودند اطلاق مي‌شد.در اواخر قرن سوم قبل از ميلاد بطلميوس اول (284 ـ 246) قبل از ميلاد اولين موزه را در شهر اسكندريه تأسيس كرد، بناي اين موزه در قسمتي از كاخ سلطنتي ساخته شده بود و در عين حال به عنوان كتابخانه از آن استفاده مي‌شد، بعد از وي يكي از امپراطوران روم به نام كلود موزه‌اي نظير اسكندريه بوجود آورد كه مركز تحقيقات علمي آن دوران به شمار مي‌رفت. در قرون وسطي نام موزه به عنوان محلي بكار برده مي‌شد كه در آنجا مجموعه‌هايي از اشياء كم ياب و جالب ادوار گذشته از قبيل تاريخ طبيعي يا آثار هنري را به نمايش در آوردند. از همان زماني كه علوم زيبايي شناسي شروع به تقويت و بالندگي قدرت هنري نمود، رومي‌ها به خلاقيت هنري زايدالوصفشان و با تكيه بر ذوق و نبوغ خود صاحب مجموعه‌ها كلكسيون هاي نفيسي گشتند. ولي ده قرن مصامحه و سهل‌انگاري از يك طرف و غارت و چپاول و سوء استفاده‌هاي بي‌شمار از طرف ديگر مي‌رفت كه موجب نابودي و محو اين نوع ثمرات گرانبها در اين سرزمين بشود ليكن با آغاز دورة رنساني و بيداري و آگاهي دوباره ملت ها از انهدام كامل اين گنجينه‌ها جلوگيري بعمل آمد. بطوريكه ازاين پس كلكسيون نمودن كارهاي هنري با جديت بيشتري بخصوص در مناطق اروپاي شمالي دنبال شد.
تا قبل از قرن 15 ميلادي دو ايده در كلكسيون نمودن و گردآوري آثار با ارزش وجود داشت:
* جمع‌آوري اشياء به منظور مذهبي و اعتقادي جهت گنجينه‌هاي صومعه‌ها.
* گردآوري آثار بخاطر ارضاء تمايلات نفساني نظير كلكسيون هايي كه شاهزادگان و اسقف‌هاي اعظم از طريق اقدام به جمع‌آوري كارهاي هنري، جهت قصرهايشان تهيه نمودند.
شرايط لازم براي ايجاد موزه در دوره Helenistico و Romanو اواخر دوره رنسانس5 در ايتاليا بوجود آمد،پاپ سيكتوس چهارم اولين شخصي است كه در سال 1471 م نخستين موزه با مفهوم امروزي آن را ايجاد كرد.
موزه گزاريني6 در سال 1500 م و فانر7در سال 1546 م و آفيتزن8در سال 1581 م به ترتيب در اروپا افتتاح شدند.حدود 100 سال بعد موزه آشمولين9 در آكسفورد پا گرفت. اولين موزه در آمريكا به سال 1750 م در دانشگاه هاروارد تحت عنوان اتاق عجائب تاسيس گرديد.. در سال 1759 م ويليام هشتم در آلمان موسس موزه کاسل10 گرديد و همزمان با او موزه بريتانيا11 در انگليس گشايش يافت.
موزه‌ها و گالري ها از اواسط قرن 18 در پايتخت هاي اروپايي پديدار شدند. اين امر غالباً با حمايت و جانبداري سلاطين صورت مي‌گرفت و اكثر كشورها با همكاري يكديگر اقدام به تأسيس موزه‌هايي جهت تبادل آثار باستاني وهنري خويش مي‌نمودند.در تاريخ 30 اوت 1792 م در فرانسه بر اساس تصويب نامه F. N. C. موزه‌ها جنبه عمومي و ملي يافت.
همزمان با اين عمل موزه لوور12 بعنوان مكاني براي استفاده عموم در سال 1792م افتتاح شد كه سنگ زيرين بناي موزه‌ها در قرن 19 ميلادي گرديد. موزه تاريخ فرانسه13 كه بوسيله لويي فيليپ (1850 ـ 1773 م) در ورساي بوجود آمد وقايع و شخصيت‌هاي برجسته تاريخ اين كشور را در طي بيش از 100 سال به كمك تصاوير معرفي مي‌نمود. نمايشگاه عمومي برلن در پائيز 1815 م متشكل از غنائم مربوط به دور جنگ هاي ناپلئون بناپارت بوجود آمد7 سال بعد از اين نمايشگاه Sehinkelطرع با ارزش احياء يونان را براي موزهAltes ارائه داد در سال 1877 م به همت والکر14 گالري واگر در انگليس افتتاح شد كه همزمان با آن گالري فرر15 در واشنگتن شكل گرفت از اين به بعد سير تحول موزه‌ها با سبك نوين آغاز گرديد. از گنجينه‌هاي كليساهاي قرون وسطي تا انواع موزه‌هاي پايان سده19 ارائه آثار تحول چنداني نيافت، در طي دهه قرن بيستم مفهوم ارائه‌اي توام با رعايت زيبايي شناسي حتي از موزه‌هاي بدون ارتباط با هنر از اولويت ويژه‌اي برخوردار شد.از دهه 1950 م به بعد تحول چشمگيري در جهت ارائه اشياء در ارتباط با يكديگر مشاهده مي‌گردد. ملحقات استنادي كه به شدت تحت تاثير گرافيسم باهاوس16 قرار گرفته‌اند به عنصري از چارچوب زيبايي شناختي بدل شده‌اند.
2-1-4-2-تاريخچه موزه در ايران
پيرامون تاريخچه موزه در ايران بايد اظهار داشت كه جمع‌آوري و نگه‌داري اشياء ذي قيمت در ايران با انگيزه حفظ آثار شخصي بوده و بيشتر حالت خصوصي داشته است. اولين نمونه‌هاي آن را مي‌توان در دوران سلسله هخامنشي و با شكل‌گيري حكومت مستقل ايران مشاهده نمود كه صرفاً جنبه خصوصي داشته و تنها مورد استفاده حكام و امراي وقت قرار گرفته است. موزه با مفهوم نوين امروزي آن در ايران از 120 سال پيش شكل گرفت، اولين نمونه آن را در زمان حكومت محمدعلي شاه مي‌توان مشاهده نمود. خروج گنجينه‌هاي هنري و ملي و اشياء گرانبهاي تمدن گذشته اين سرزمين از کشور كم كم اوليا وزارت فرهنگ را بر آن داشت تا در اين زمينه چاره‌انديشي كرده و ترتيبي اتخاذ نمايند مرتضي خان ممتاز‌الملك عهده‌دار مقام وزارت معارف و اوقاف بود اراده كوچكي بنام شعبه عتيقات در اين وزارتخانه بوجود آمد كه بعدها اين شعبه به دايره عقيقات تغيير نام داده وزير نظر سازمان اداره كل معارف به فعاليت خويش ادامه داد .و به موجب قانون آثار عتيقه كه در سال 1299 هجري شمسي (برابر با سال 1920 م) به تصويب رسيد،تمام حفاري‌ها و كاوش‌ها تحت نظر مستقيم دولت در آمد و امتياز انحصاري چندين ساله فرانسوي‌ها پيرامون حفاري زمين جهت كشف آثار عتيقه لغو گرديد و در عوض دولت ايران تقبل نمود كه در تهران يك موزه آثار عتيقه و يك كتابخانه ملي سازد و رياست آن را تا سه نوبت و هر نوبت پنج سال به فرانسويان واگذار نمايد و در اجراي اين طرح آندره‌گدار معمار و مهندس فرانسوي به عنوان مديريت موزه و كتابخانه ملي مشغول بكار گرديد. مرتضي خان ممتاز‌الملك كه در حقيقت مي‌توان گفت موسس اولين موزه ملي ايران بوده است. براي تشكيل يك موزه غني و با ارزش در تهران تلاش‌هاي بسياري نموده است، وي توانست‌ موزه ملي ايران را با 270 قلم شيئ عتيقه در يكي از اتاق‌هاي بزرگ عمارت قديم وزارت معارف كه در قسمت شمال بناي مدرسه دارالفنون قرار داشت تاسيس كند و پس از خريداري و اهدأ كاخ مسعوديه (محل فعلي وزارت آموزش و پرورش واقع در خيابان اكباتان) اين موزه به تالار آيينه آن كاخ منتقل شد (1304 ه. ش).جهت رشد و اعتلاي هنرهاي سنتي موزه هنرهاي ملي بفرمان رضاخان در حوض خانه باغ نگارستان ايجاد گرديد. در سال 1310 ه.ش با كشف آثار باستاني در تخت جمشيد موزه تخت جمشيد جهت نگه‌داري اين اشياء بوجود آمد.

در سال 1314 ه.ش بناي موزه مردم شناسي ايران بنياد نهاده شد و پس از 20 سال موزه مردم‌شناسي در خيابان ارامنه (بوعلي) گشايش يافت جهت ارائه هر چه بهتر آثار موزه مردم شناسي به كاخ ابيض جنب كاخ گلستان، كهن سال‌ترين موزه كشور انتقال يافت(1347 ه.ش).در سال 1335 موزه قزوين در كلاه فرنگي شاه طهماسب (بناي چهل ستون قزوين) برپا گرديده و در ادامه اين روند موزه چهل ستون اصفهان در كاخ چهل ستون افتتاح گرديد (1337) موزه هنرهاي تزئيني در سال 1338 بنياد نهاده شد. موزه جواهرات سلطنتي در دي ماه 1339 شمسي در طبقه زيرين ساختمان بانك ملي گشايش يافت.در سال 1341 موزه تبريز و گرگان و در سال 1345 موزه شوش و در سال 1346 موزه اروميه افتتاح شدند كه آثار موجود در اين موزه‌ها بيشتر جنبه تاريخي و مردم‌شناسي داشته است، موزه رشت در سال 1349 و موزه حمام گنجعلي ‌خان كرمان در سال 1350 تأسيس يافتند، موزه مجموعه فرهنگي آزادي در سال 1350 و موزه خانه صبا در منزل مسكوني شادروان صبا در تاريخ 21/8/52 تأسيس و افتتاح شد. از سال 1359 به بعد تغييرات وسيع‌تري در زمينه توسعه و تكميل و تجهيز موزه‌هاي ايران انجام گرفت.سال 1355 اوج احداث بناهاي موزه‌اي در ايران بوده است،در اين سال انگيزه ايجاد بناهايي با عملكرد صرفاً موزه عموميت مي‌يابد كه موزه هنرهاي معاصر، فرش، فرهنگ سراي نياوران حاصل آن مي‌باشند.
2-1-4-3-موزه در بينش اسلامي
به قرآن روي آورده و شيوه برخورد آن را با حوادث تاريخي و آثار باقيمانده از پيشينيان بررسي مي‌نمائيم، مشاهده مي‌كنيم كه قرآن اين كتاب هميشه جاويد و آموزنده سرگذشت اقوام و ملل گذشته را به تكرار بازگو نموده و از آثار بر جاي مانده‌شان كه خود موزه است طبيعي ياد مي‌كند اما نه گزارشگر تاريخ است و نه قصه پرداز بلكه به نتايج اخلاقي و بعد تربيتي اين مناظر تكيه نموده و هر اثري را آميزه‌اي جهت تنبيه و بخود آوردن بر مي‌شمرد.
2-1-5-نقش موزه ها
موزه ها از جمله موسساتي هستند که در اثر تحولات ايجاد شده در طول تاريخ حياتشان ، وظايف متعددي پذيرفته اند . در مجموع مي توان مهمترين وظايف موزه ها را در عصر حاضر چنين عنوان نمود:
* نقش هاي اجتماعي ، فرهنگي
* گرد آوري آثار و مجموعه ها
* تعيين هويت ، ثبت و مستند سازي
* حفاظت و نگهداري آثار و مجموعه ها
* نمايش و ارائه آثار
* آموزش و پژوهش
2-1-5-1-نقش اجتماعي و فرهنگي موزه ها
با تحولات ايجاد شده در امور موزه ها و شيوه هاي موزه داري اين موسسات پيش از پيش به نهاد هايي اجتماعي تبديل شده و مانند نمونه هاي اوليه خود تنها براي قشر خاصي از اجتماع تاسيس نگشته اند و در موضوعات بسيار متنوع گسترش يافته و براي سپاري از جنبه هاي حيات بشري، موزه هاي مجهزي بر پا شده اند .فعاليت ها و نقش هاي فرهنگي موزه ها بسيار گسترده شده و ديگر شامل مجموعه هاي خصوصي نبوده و تنها براي قشر خاصي به گرد آوري مجموعه ها و آثار نمي پردازند. ” عملکرد موزه بيش از هر چيز بازتاب آرمان ها و انديشه هاي انسان، محيط فرهنگي و اجتماعي ، کارها و خلاقيت هاي پايان ناپذير او در گذشته و حال است .
2-1-5-2-گرد آوري آثار و مجموعه ها
با گذشت زمان و بروز تحولات متعدد در ساختار موزه ها ، اين موسسات وظيفه گردآوري مجموعه هايي ، که در حکم ميراث انسان است، برعهده گرفتند. موزه ها با گرد آوري اين ميراث و حفظ آنها نقش امانت داران فرهنگي را عهده دار شده و با گرد آوري مجموعه ها به حفظ ارزش هايي مي پردازند که با از بين رفتن اين مواريث هيچ جايگزيني ديگري براي آنها نمي توان يافت.جمع آوري ميراث هايي که برخاسته از علم ، هنر و ارزش هاي انساني بوده و نقش انسان در طبيعت ، جامعه و تاريخ را نشان مي دهند،در مکاني واحد و مشخص مهم ترين وظايف موزه بوده است.
2-1-5-3-تعيين هويت ، ثبت و مستندسازي
نقش موزه ها تنها گرد آوري آثار متعدد از نقاط مختلف نبوده بلکه مي بايست تمامي مجموعه ها و آثاري که به موزه وارد مي شوند به دقت مورد مطالعه قرار گرفته و هويت تمامي آنها مشخص گردد و تمامي اطلاعات و مشخصات مربوطه را گرد آوري نموده



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید