دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
تأثير خويشآميزي و زمان برداشت بر ميزان متابوليتهاي ثانويه رازيانه و بررسي تنوع ژنتيکي تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان با استفاده از نشانگرهاي مورفولوژيک، آناتوميک و مولکولي
پايان‌نامه کارشناسي ارشد اصلاح نباتات
مريم سلامي
اساتيد راهنما
دکتر مهدي رحيمملک
دکتر محمدحسين اهتمام
1393
دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
پايان‌نامه‌ي کارشناسي ارشد رشته‌ي اصلاح نباتات خانم مريم سلامي
تحت عنوان
تأثير خويشآميزي و زمان برداشت بر ميزان متابوليتهاي ثانويه رازيانه و بررسي تنوع ژنتيکي تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان با استفاده از نشانگرهاي مورفولوژيک، آناتوميک و مولکولي
در تاريخ11/8/93 توسط کميته‌ي تخصصي زير مورد بررسي و تصويب نهايي قرار گرفت.
1- استاد راهنماي پايان‌نامهدکتر مهدي رحيم ملک
2- استاد راهنماي پايان‌نامهدکتر محمد حسين اهتمام
3- استاد مشاور پايان‌نامهدکتر محمد رضا سبزعليان
4- استاد مشاور پايان‌نامهدکتر آدام متکوسکي
5- استاد داوردکتر محمد مهدي مجيدي
6- استاد داوردکتر سيد بدر الدين ابراهيم طباطبايي
سرپرست تحصيلات تکميلي دانشکدهدکتر محمد مهدي مجيدي

قدرنامه
سپاس خداوندي را که انسان را آفريد و به او قدرت تفکر و خرد ارزاني داد تا بتواند با چراغ دانش و دانايي به جنگ جهالت و تاريکي برود.
سپاس گذارم از خانواده عزيزم که در تمام مراحل تحصيلي با سختي و مشقت همواره پشتيبان و مشوق من بودهاند. از اساتيد راهنماي محترمم جناب آقاي دکتر رحيمملک و جناب آقاي دکتر اهتمام که رهنمودهاي ارزشمند و ارزندهشان نه تنها در عرصههاي علمي که در زندگي نيز همواره روشني بخش راه من خواهد بود، کمال تشکر و امتنان را دارم. از جناب آقاي دکتر سبزعليان و جناب آقاي دکتر آدام متکوسکي که مشاوره اين پايان نامه را بر عهده داشتند تشکر و قدرداني ميکنم. از اساتيد اخلاقم جناب آقاي دکتر مجيدي و جناب آقاي دکتر طباطبايي که زحمت بازخواني و داوري اين پايان نامه را عهدهدار بودند، بسيار بسيار سپاسگزارم. از جناب آقاي دکتر طالبي و دکتر گلي تشکر ويژه دارم و برايشان آرزوي سلامتي و پيروزي از درگاه خداوند منان را دارم. از جناب آقاي مهندس خزايي که در مسير انجام اين پايان‌نامه از مساعدتهايشان بسيار بهرمند شدم تشکر مينمايم. از دوست دلسوز و همراهم خانم مهندس زينب وفادار صميمانه تشکر مينمايم. از دوستان همراه آقايان مهندس سينا نورايي و مصطفي کرمي که بدون کمکهاي اين عزيزان هيچ‌گاه اين پاياننامه بدين شکل انجام نميشد، کمال تشکر را دارم و لطف اين دوستان هميشه در خاطرم خواهند ماند. از تمام همکلاسيهاي خوبم و بچههاي ارشد اصلاح 93 و آقاي بورزويي عزيز تشکر و قدرداني مينمايم.
در آخر براي همهي اين بزرگواران آرزوي سلامتي و کامروايي در تمام مسير زندگيشان از پيشگاه خداوند منان مينمايم.

مريم سلامي
پاييز 93

کليه حقوق مادي مترتب بر نتايج مطالعات،
ابتکارات و نوآوريهاي ناشي از تحقيق موضوع اين
رساله متعلق به دانشگاه صنعتي اصفهان است.
تقديم به :

فهرست مطالب
عنوانصفحه
فهرست مطالب…………………………………………………………………………………………………………………………….هشت
فصل اول: مقدمه و بررسي منابع2
1-1کليات2
1-2مقدمه3
1-3انتشار جغرافيايي و اهميت اقتصادي رازيانه4
1-4گياه‌شناسي رازيانه5
1-4-1معرفي تيره چتريان5
1-4-2معرفي جنس رازيانه5
1-4-3معرفي گونههاي رازيانه5
1-5ريخت شناسي (مورفولوژي)6
1-6فنولوژي6
1-7مصارف دارويي7
1-8نيازهاي اکولوژيکي گياه رازيانه8
1-9نيازهاي زراعي8
1-10مواد و عناصر غذايي مورد نياز9
1-11ترکيبات شيميايي9
1-11-1اسانسها9
1-12ترکيبات فنوليک………..10
1-13استخراج ترکيبات فنوليک11
1-13-1استخراج با حلال11
1-13-2استخراج توسط امواج اولتراسونيک…………….11
1-13-3استخراج با کلونجر12
1-14آنتياکسيدانها و اهميت آنها12
1-15طبقه بندي آنتي اکسيدان ها13
1-16خودناسازگاري13
1-17خويشآميزي14
1-18اهداف خويشآميزي14
1-19ژنتيک پسروي خويشآميزي14
1-20تنوع ژنتيکي14
1-21اهميت بررسي تنوع ژنتيكي15
1-22روش‌هاي بررسي تنوع ژنتيکي15
1-22-1نشانگر ژنتيکي15
1-22-2نشانگرهاي مورفولوژيک16
1-22-3نشانگرهاي آناتوميک16
1-22-4نشانگرهاي بيوشيميايي16
1-22-5نشانگرهاي مولکولي17
1-23تقسيمبندي نشانگرهاي مولکولي17
1-23-1نشانگرهاي اختصاصي17
1-23-2نشانگرهاي تصادفي17
1-24نشانگر ISSR17
1-25كاربردهاي نشانگر ISSR18
1-25-1مطالعات تنوع ژنتيكي18
1-25-2نقشهيابي ژنتيكي18
1-25-3نشانمند كردن ژن و انتخاب به كمك نشانگر18
1-25-4مشخص ساختن فراواني توالي‌هاي ريزماهواره18
1-25-5مطالعات جمعيت‌هاي طبيعي و تمايز گونه‌ها18
1-26روش هاي تجزيه و تحليل18
1-26-1تجزيه خوشهاي19
1-26-2تجزية به مؤلفه‌هاي متعادل19
1-27مطالعات ژنتيک جمعيت19
1-28مطالعات انجام شده در زمينه خويشآميزي19
1-29مطالعات انجام شده روي رازيانه20
1-30اهداف اين پژوهش21
1-31جنبههاي جديد بودن طرح21
فصل دوم: مواد و روشها……22
2-1شماي کلي پژوهش22
2-2موقعيت و ويژگيهاي مکان آزمايش22
2-3مواد گياهي22
2-4نحوه اجراي اين پژوهش25
2-5بررسي تأثير خويشآميزي بر روي صفات25
2-6صفات آناتومي مورد بررسي و نحوه اندازهگيري آنها25
2-7صفات مورفولوژي مورد بررسي و نحوه اندازهگيري آنها28
2-8اندازهگيري درصد اسانس و اجزاي آن30
2-8-1محاسبه درصد اسانس30
2-8-2تجزيه مواد مؤثره اسانس (اجزاي اسانس)30
2-9اندازهگيري فعاليت آنتياکسيداني31
2-9-1تهيه و عصارهگيري گياه31
2-9-2تعيين ترکيبات فنولي31
2-9-3بررسي خاصيت آنتيراديکالي به روش DPPH31
2-9-4ارزيابي فعاليت آنتياکسيداني به روش بيرنگ شدن بتاکاروتن32
2-9-5بررسي قدرت احياءکنندگي آهن32
2-9-6اندازهگيري محتوي تام فلاونوئيد عصاره‌ها32
2-10بررسي تنوع ژنتيکي بين لاينهاي خودگرده افشان و آزاد گرده افشان گياه رازيانه…………………..32
2-10-1استخراج DNA ژنومي از نمونه‌هاي گياهي32
2-11اندازه‌گيري كيفيت و کميت DNA33
2-12اندازه‌گيري غلظت DNA توسط اسپكتروفتومتري33
2-13اندازه‌گيري غلظت DNA توسط ژل آگارز34
2-14تکنيک ISSR35
2-15تجزيه و تحليل‌هاي آماري37
2-16تجزيه و تحليل دادههاي آناتوميک، مورفولوژيک و فيتوشيميايي…………37
فصل سوم: نتايج و بحث……….40
3-1مقايسه ميانگين صفات مورد مطالعه در بخش آناتوميک ساقه41
3-2تشريح ساقه در تودههاي آزاد گرده افشان41
3-3تشريح ساقه در تودههاي خودگرده افشان42
3-4تجزيه واريانس آناتوميک دمبرگ51
3-5مقايسه ميانگين صفات آناتوميک دمبرگ51
3-6تشريح دمبرگ در تودههاي آزاد گرده افشان51
3-7تشريح دمبرگ در تودههاي خودگرده افشان..52
3-8تجزيه واريانس آناتوميک بذر61
3-9مقايسه ميانگين صفات مورد مطالعه در بخش آناتوميک بذر61
3-9-1طول بذر61
3-9-2عرض بذر61
3-9-3نسبت طول به عرض بذر61
3-9-4ضخامت اپيکارپ61
3-9-5تعداد لايه اپيکارپ62
3-9-6حاشيه سطح ديواره سلولي آنتيکلينال62
3-9-7تعداد لايه ديواره سلولي پريکلينال62
3-9-8ضخامت کوتيکول62
3-9-9تعداد لايه کوتيکول63
3-9-10ضخامت پارانشيم مزوکارپ63
3-9-11تعداد لايه پارانشيم مزوکارپ63
3-9-12تعداد دستجات آوندي مزوکارپ63
3-9-13اندازه دستجات آوندي مزوکارپ63
3-9-14تعداد کانال ترشحي64
3-9-15تعداد لايه پوشش بذر64
3-9-16تعداد لايه اندوکارپ64
3-9-17تعداد لايه آندوسپرم64
3-10مقايسه ميانگين نتايج حاصل از پسروي خويشآميزي بر روي صفات آناتومي ساقه70
3-11مقايسه ميانگين نتايج حاصل از پسروي خويشآميزي بر روي صفات آناتومي دمبرگ74
3-12مقايسه ميانگين نتايج حاصل از پسروي خويشآميزي بر روي صفات آناتومي بذر78
3-13تجزيه خوشهاي81
3-14تجزيه به عاملها84
3-14-1تجزيه به عاملهاي صفات آناتومي مرتبط با ساقه84
3-14-2تجزيه به عاملهاي صفات آناتومي مرتبط با دمبرگ88
3-14-3تجزيه به عاملهاي صفات آناتومي مرتبط با بذر93
3-15ارزيابي صفات مورفولوژي در تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان104
3-16آمارههاي توصيفي، برآورد ضرايب تغييرات فنوتيپي، ژنوتيپي و وراثت پذيري عمومي104
3-17تجزيه واريانس صفات مورفولوژيک107
3-17-1درصد سبز شدن107
3-17-2ارتفاع107
3-17-3تعداد انشعاب فرعي107
3-17-4قطر گلآذين108
3-17-5قطر تاجپوش108
3-17-6وزن تر بوته108
3-17-7وزن خشک بوته108
3-17-8نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع109
3-17-9نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعي109
3-17-10تعداد روز تا 50 درصد سبز شدن109
3-17-11تعداد روز تا 50 درصد گل‌دهي110
3-17-12وزن هزار دانه110
3-17-13تعداد بذر در چتر110
3-17-14عملکرد دانه در بوته110
3-17-15شاخص خودسازگاري111
3-18مقايسه ميانگين نتايج حاصل از پسروي خويشآميزي بر روي صفات مورفولوژي116
3-19گروهبندي (تجزيه خوشهاي)120
3-20تجزيه واريانس صفات فيتوشيميايي126
3-20-1درصد اسانس126
3-20-2عملکرد عصاره126
3-20-3فنول تام127
3-20-4فلاونوئيد تام127
3-20-5آنتياکسيدان (IC50)127
3-21مقايسه ميانگين نتايج حاصل از پسروي خويشآميزي بر روي صفات فيتوشيميايي130
3-22ترکيبات اصلي اسانس132
3-23همبستگي بين ترکيبات و عملکرد اسانس در رازيانه136
3-24تيپهاي شيميايي تودههاي رازيانه بر اساس ترکيبات اصلي اسانس138
3-25تجزيه عاملهاي ترکيبات اصلي اسانس بذر139
3-26همبستگي صفات آناتوميک، مورفولوژيک و فيتوشيميايي…………………………………………………………….140
3-27ارزيابي فعاليت آنتياکسيداني تودهها143
3-28روش به داماندازي راديکال 1و1- ديفنيل-2-پيکريلهيدرازيل143
3-29آزمون قدرت احياکنندگي143
3-30روش بيرنگ شدن بتاکاروتن144
3-31همبستگي بين ترکيبات فنوليک و سه مدل سيستم سنجش ظرفيت آنتياکسيداني 148
3-32مطالعات فنولوژي149
3-33بررسي همبستگي بين پارامترهاي اندازهگيري شده در مراحل مختلف نمونهبرداري گياه152
3-34بررسي تنوع بين تودههاي خودگرده افشان و آزاد گرده افشان رازيانه با استفاده از نشانگرISSR156
3-34-1استخراج DNA ژنومي156
3-35الگوي نواري آغازگرها در تودههاي خودگرده افشان158
3-36تجزيه خوشهاي…….163
3-37ضريب همبستگي کوفنتيک163
3-38ترسيم نمودارخوشهاي163
3-39تجزيه به مؤلفههاي اصلي تعديل شده (PCOA)167
3-40ساختار ژنتيکي169
3-41مقايسه نمودار خوشهاي تودهها بر اساس دادههاي حاصل از نشانگر ISSR، صفات مورفولوژيک و آناتومي171
فصل چهارم: نتيجهگيري و پيشنهادها174
4-1نتيجهگيري کلي174
4-2مطالعات آناتوميک175
4-3مطالعات مورفولوژيک176
4-4مطالعات فيتوشيميايي(اسانس)177
4-5بررسي ترکيبات فنوليک، فلاونوئيد و فعاليت آنتياکسيداني178
4-6مطالعات فنولوژي179
4-7نتايج مقايسهاي179
4-8مطالعه مولکولي180
4-9پيشنهادها181

فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 2-1: معرفي خصوصيات زمين مورد کشت22
جدول 2-2: مشخصات 23 توده رازيانه…………………………………………………………………………………………………………………..26
جدول 2-3: صفات آناتومي مرتبط با ساقه و دمبرگ مورد بررسي……………………………………………………………………………….28
جدول 2-4: صفات آناتومي مرتبط با بذر مورد بررسي27
جدول2-5: توالي آغازگرهاي ISSR مورد استفاده در بررسي تنوع ژنتيکي توده هاي رازيانه35
جدول 2-6 : اجزاء واکنش PCR و مقدار هر يك از آنها براي تهيه محلول پايه36
جدول 2-7: برنامه PCR براي تکثير DNA ژنومي با نشانگر ISSR36
جدول 2-8: اميد رياضي مربوط به منابع تغييرات طرح آزمايشي انجام شده در اين مطالعه37
جدول3- 1: تجزيه واريانس صفات آناتوميک ساقه براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني70
جدول3- 2: ادامه تجزيه واريانس صفات آناتوميک ساقه براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني71
جدول3- 3: ادامه تجزيه واريانس صفات آناتوميک ساقه براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني72
جدول3- 4: مقايسه ميانگين صفات آناتومي ساقه تودههاي مورد مطالعه رازيانه73
جدول3- 5: ادامه مقايسه ميانگين صفات آناتومي ساقه تودههاي مورد مطالعه رازيانه74
جدول3- 6: ادامه مقايسه ميانگين صفات آناتومي ساقه تودههاي مورد مطالعه رازيانه75
ادامه جدول3-7: مقايسه ميانگين صفات آناتومي ساقه تودههاي مورد مطالعه رازيانه76
جدول3-8: تجزيه واريانس صفات آناتوميک دمبرگ براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني54
جدول3-9: ادامه تجزيه واريانس صفات آناتوميک دمبرگ براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني55
جدول3-10: ادامه تجزيه واريانس صفات آناتوميک دمبرگ براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني56
جدول3-11: مقايسه ميانگين صفات آناتومي دمبرگ تودههاي مورد مطالعه رازيانه57
جدول3-12: مقايسه ميانگين صفات آناتومي دمبرگ تودههاي مورد مطالعه رازيانه58
جدول3-13: مقايسه ميانگين صفات آناتومي دمبرگ تودههاي مورد مطالعه رازيانه59
جدول3-14: مقايسه ميانگين صفات آناتومي دمبرگ تودههاي مورد مطالعه رازيانه60
جدول3-15: تجزيه واريانس صفات آناتوميک بذر براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني65
جدول3-16: ادامه تجزيه واريانس صفات آناتوميک بذر براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني66
جدول3-17: مقايسه ميانگين صفات آناتومي بذر تودههاي مورد مطالعه رازيانه67
جدول3-18: ادامه مقايسه ميانگين صفات آناتومي بذر تودههاي مورد مطالعه رازيانه69
جدول3-19: ادامه مقايسه ميانگين صفات آناتومي بذر تودههاي مورد مطالعه رازيانه70
جدول 3-20: نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک ساقه71
جدول3-21: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک ساقه72
جدول3-22: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک ساقه73
جدول3-23: نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک دمبرگ75
جدول3-24: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک دمبرگ76
جدول3-25: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک دمبرگ77
جدول3-26: نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک بذر79
جدول3-27: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات آناتوميک بذر80
جدول3-28: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با ساقه در تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه86
جدول3-29: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با ساقه در تودههاي خودگرده افشان رازيانه87
جدول3-30: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با دمبرگ در تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه90
جدول3-31: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با دمبرگ در تودههاي خودگرده افشان رازيانه91
ادامه جدول3-31: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با دمبرگ در تودههاي خودگرده افشان رازيانه92
جدول3-32: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با بذر در تودههاي آزاد گرده افشان94
جدول3-33: تجزيه عامل‌ها صفات آناتومي مرتبط با بذر در تودههاي خودگرده افشان95
جدول3-34: آمارههاي توصيفي صفات موفولوژيک اندازهگيري شده تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه106
جدول3-35: ادامه آمارههاي توصيفي صفات موفولوژيک تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه106
جدول3-36: تجزيه واريانس صفات مورفولوژيک براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني رازيانه112
جدول3-37: ادامه تجزيه واريانس صفات مورفولوژيک براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني رازيانه112
جدول3-38: مقايسه ميانگين صفات مورفولوژي در تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه113
جدول3-39: ادامه مقايسه ميانگين صفات مورفولوژي در تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه114
جدول3-40: ادامه مقايسه ميانگين صفات مورفولوژي در تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه115
جدول 3-41: نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات مورفولوژيک155
جدول3-42: ادامه نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات مورفولوژيک156
جدول3-43: تجزيه عامل‌هاي صفات مورفولوژي در تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه125
جدول3-44: تجزيه عامل‌هاي صفات مورفولوژي در تودههاي خودگرده افشان رازيانه124
جدول3-45: تجزيه واريانس صفات فيتوشيميايي براي دو حالت آزاد گرده افشاني و خودگرده افشاني در رازيانه128
جدول3-46: مقايسه ميانگين صفات فيتوشيميايي در تودههاي آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازيانه129
جدول3-47: نتايج حاصل از برآورد ميزان پسروي خويشآميزي در تودههاي رازيانه براي صفات فيتوشيميايي131
جدول3-48: ترکيبات اصلي اسانس بذر رازيانه با GC/MS133
ادامه جدول3-48: ترکيبات اصلي اسانس بذر رازيانه با GC/MS134
جدول3-49: همبستگي ترکيبات اصلي اسانس 23 نمونه شيميايي رازيانه137
جدول3-50: تجزيه عاملهاي ترکيبات اصلي اسانس بذر139
جدول3-51: همبستگي صفات مورفولوژيک، فيتوشيميايي و آناتوميک 23 نمونه شيميايي رازيانه حالت آزاد گرده افشاني141
جدول3-52: همبستگي صفات مورفولوژيک، فيتوشيميايي و آناتوميک 23 نمونه شيميايي رازيانه حالت خودگرده افشاني142
جدول3-53: همبستگي بين پارامترهاي مختلف اندازهگيري شده در مراحل مختلف نمونه برداري گياه رازيانه152
جدول 3-54: اطلاعات مربوط به نشانگرهاي حاصل از تجزيه ISSR در تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه157
جدول 3-56: اطلاعات نشانگرهاي مورد مطالعه در ارزيابي تنوع ژنتيکي ميان تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه160
جدول 3-57: اطلاعات نشانگرهاي مورد مطالعه در ارزيابي تنوع ژنتيکي ميان تودههاي خودگرده افشان رازيانه161
جدول3-58: تجزيه واريانس مولکولي در 23 توده آزاد گرده افشان رازيانه مفروض در دو گروه کلي170
جدول 3-59: اطلاعات مربوط به مکانهاي چند شکل، هتروزيگوسيتي موردانتظار در تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه 170
جدول3-60: تجزيه واريانس مولکولي در 23 توده خودگرده افشان رازيانه مفروض در دو گروه کلي171
جدول 3-61: اطلاعات مربوط به مکانهاي چند شکل، هتروزيگوسيتي موردانتظار در تودههاي خود گرده افشان رازيانه 171
فصل چهارم: نتيجهگيري و پيشنهادها174
فهرست اشکال
عنوانصفحه
شکل3-1 ساختمان کانال ترشحي در دمبرگ رازيانه…………………………………………………………………………………………………55
شکل3-2: نتايج گروهبندي تودههاي رازيانه بر اساس صفات آناتومي الف) آزاد گرده افشاني و ب) خود گرده افشاني83
شکل3-3: نتايج گروهبندي تودههاي رازيانه بر اساس صفات مورفولوژي الف) آزاد گرده افشاني و ب) خود گرده افشاني121
شکل 3-4: شماي کلي از تودههاي الف) ديررس و پابلند ب) زودرس و پاکوتاه125
شکل3-5: الف) نمونه کروماتوگرام و ب) نمونه اسپکتروم بدستآمده از آناليز ترکيبات اصلي اسانس بذر رازيانه135
شکل3-6: نمودار خوشهاي 23 توده رازيانه مورد مطالعه بر اساس ترکيبات اصلي اسانس138
شکل3-7: تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH توسط عصاره تودههاي مختلف آزاد گرده افشان رازيانه145
شکل3-8: تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH توسط عصاره تودههاي مختلف خود گرده افشان رازيانه145
شکل3-9: مقايسه قدرت احياءکنندگي آهن توسط عصاره تودههاي مختلف رازيانه آزاد گرده افشان146
شکل3-10: مقايسه قدرت احياءکنندگي آهن توسط عصاره تودههاي مختلف رازيانه خودگرده افشان146
شکل3-11: مقايسه قدرت آنتياکسيداني عصاره توده هاي مختلف رازيانه آزاد گرده افشان به روش بتاکاروتن147
شکل3-12: مقايسه قدرت آنتياکسيداني عصاره توده هاي مختلف رازيانه خودگرده افشان به روش بتاکاروتن147
شکل3-13: (الف ، ب و ج) همبستگي فنول تام و سه مدل سيستم سنجش ظرفيت آنتياکسيداني148
شکل3-14(الف-ي): محتواي برخي آنتياکسيدانهاي غيرآنزيمي گياه رازيانه در مراحل مختلف نمونهبرداري151
شکل3-15: تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH در طي مراحل فنولوژي رازيانه153
شکل3-16: مقايسه قدرت احياءکنندگي آهن در طي مراحل فنولوژي رازيانه153
شکل3-17: مقايسه قدرت آنتياکسيداني رازيانه در طي مراحل فنولوژي به روش بتاکاروتن193
شکل 3-19: نمونهاي از ژل آگارز يک درصد TAE جهت تعيين کميت و کيفيت DNA156
شکل 3-20: الگوي نواري آغازگر 12 در برخي از تودههاي رازيانه.162
شکل3-21: الگوي نواري آغازگر 6 در برخي از تودههاي رازيانه.162
شکل3-22: گروهبندي تودههاي آزاد گرده افشان رازيانه مورد مطالعه بر اساس ضريب JACARD165
شکل3-23: گروهبندي تودههاي خودگرده افشان رازيانه مورد مطالعه بر اساس ضريب JACARD 166
شکل3-24: نمودار تجزيه به مؤلفههاي اصلي تعديل شده دوبعدي براي 23 توده آزادگرده افشان رازيانه168
شکل3-25: نمودار تجزيه به مؤلفههاي اصلي تعديل شده دوبعدي براي 23 توده خودگرده افشان رازيانه168
چکيده
گياهان دارويي در ايران جزء ذخاير ژنتيکي ارزشمند محسوب ميشوند. از جمله اين گياهان، گياه دارويي رازيانه با نام علمي (.Mill Foeniculum vulgare) از خانواده چتريان (Apiaceae)، چند ساله و از قديميترين گياهان دارويي و ادويهاي مي‌باشدکه در مناطق مختلف کشور کشت ميشود. هدف از اجراي اين پژوهش، بررسي تأثير خويشآميزي و زمان برداشت روي ميزان متابوليتهاي ثانويه و بررسي تنوع ژنتيکي بين لاينهاي خودگرده افشان و دگرگرده افشان جمعيت رازيانههاي ايراني و خارجي با استفاده از نشانگرهاي مولکولي، مورفولوژيک و آناتوميک بوده است. علاوه بر اهداف ذکر شده، ترکيبات اصلي اسانس بذر هم به وسيله طيف سنجي کرماتوگرافي گازي مورد بررسي و مقايسه قرار گرفت. اين مطالعه به صورت آزمايش فاکتوريل در قالب طرح بلوک کامل تصادفي در سه تکرار در سالهاي 93-1391 اجرا شد. در اين مطالعه 15 ترکيب نشانگري ISSR در تودههاي دگرگرده افشان در مجموع، 248 نوار چند شکل توليد نمودند که 32/88 درصد آنها چند شکل بودند و PIC در حدود 43/0 حاصل شد در حاليکه در تودههاي خودگرده افشان در مجموع 217 نوار چند شکل توليد نمودند که 32/82 درصد آنها چند شکل بودند و PIC در حدود 42/0 حاصل شد. دادههاي حاصل از تجزيه و تحليل نرم افزارهاي مولکولي با نشانگر ISSR، 23 توده دگرگرده افشان رازيانه را بر اساس مناطق جغرافيايي و اقليم منطقه به پنج گروه و 23 توده خودگرده افشان را به چهار گروه تقسيم کردند. تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي تعديل شده (PCoA) در هر دو حالت خودگرده افشاني و دگرگرده افشاني نيز در اکثر موارد نتايج تجزيه خوشه‌اي را تاييد نمود. نتايج حاصله از تجزيه واريانس دادههاي مطالعات تشريحي بافتهاي اندامهاي رويشي (ساقه ودمبرگ) و زايشي (بذر) بيانگر وجود تنوع زيادي بين تودههاي دگرگرده افشان و خودگرده افشان از نظر اکثر صفات مورد مطالعه بود. خويشآميزي سبب افزايش ميانگين صفات فاصله غلافهاي آوندي کوچک تا اپيدرم شکمي ساقه، نسبت طول به عرض بذر و تعداد کانال ترشحي در ساختار بذر و ساقه شد. توده انگلستان با 46 و توده لهستان با 66/35 کانال ترشحي بيشترين ميزان اين صفت را به ترتيب در بين تودههاي دگرگرده افشان و خودگرده افشان نشان دادند. نتايج نشان داد که ضريب تغييرات ژنتيکي در تودههاي دگرگرده افشان براي صفات تعداد انشعاب فرعي، نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع، نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعي، وزن هزاردانه و تعداد بذر در چتر کمتر از تودههاي خودگرده افشان برآورد شد. در حاليکه ضريب تغييرات فنوتيپي در تودههاي خودگرده افشان براي صفات درصد سبز شدن، ارتفاع، تعداد انشعاب فرعي ، نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع ، نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعي و تعداد بذر در چتر بيشتر از تودههاي دگرگرده افشان برآورد شد. بيشترين مقدار وراثت پذيري عمومي در تودههاي دگرگرده افشان مربوط به نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع (74/99درصد) و بيشترين اين مقدار در تودههاي خودگرده افشان مربوط به وزن هزاردانه (44/99درصد) بود. نتايج نشان ميدهد که خويشآميزي سبب افزايش ميانگين درصد اسانس، عملکرد عصاره، فنول تام، فلاونوئيد تام و افزايش فعاليت آنتياکسيداني شده است. در تودههاي دگرگردهافشان توده شيروان بيشترين مقدار فنول تام(29/76) ميليگرم تانيک اسيد بر گرم ماده خشک، عملکرد عصاره(33/17درصد)، فلاونوئيد تام(49/14) ميليگرم کوئرستين بر گرم ماده خشک و بيشترين فعاليت آنتياکسيداني (29/76) ميکروگرم بر ميليليتر حجم عصاره را نشان داد در حاليکه توده تبريز بيشترين عملکرد عصاره، فلاونوئيد تام و فعاليت آنتي اکسيداني را در تودههاي خودگرده افشان داشت. ترکيب اصلي اسانس بذر رازيانه ترانسآنتول است که بيشترين مقدار آن در توده اصفهان (38/90 %) و کم‌ترين آن در نمونه همدان (07/85 %) مشاهده شد. در تودههاي دگرگرده افشان بيشترين و کمترين درصد اسانس به ترتيب به توده اصفهان (42/6 درصد) و تودههاي اردبيل و بوشهر(4/2 درصد) اختصاص داشت. در حاليکه بيشترين و کمترين درصد اسانس در تودههاي خودگرده افشان به ترتيب در تودههاي همدان (50/6 درصد) و شيروان (5/3 درصد) مشاهده شد. مقايسه ميانگين دادههاي تجزيه متابوليتهاي ثانويه در مراحل مختلف رشد نشان داد که ميزان فنول کل و فعاليت آنتياکسيداني در بذر و ميوه بيشتر از گل، ساقه، برگ و دمبرگ بود. در حاليکه ميزان فلاونوئيد در بذر و برگ بيشتر از ساير بخشهاي گياه بود. به طوريکه بالاترين ميزان فنول کل، ميزان فلاونوئيد و فعاليت آنتياکسيداني در بذر در مرحله اواخر رسيدگي بدست آمد.

کلمات کليدي: خويشآميزي، رازيانه، ترانس آنتول، پليفنول
1
1 فصل اول
مقدمه و بررسي منابع

1-1 کليات
گياهان از ابتداي تمدن بشر تاكنون كاربردهاي متنوعي داشتهاند، گروهي به عنوان ماده غذايي تأمين كننده نيازهاي تغذيهاي هستند، گروهي خاصيت دارويي داشته و آلام جسمي را تسكين ميدهند. گروهي نيز به صورت چند منظوره مورد استفاده قرار ميگيرند. گياهان دارويي طي قرون متمادي تنها منبع قابل دسترس جهت درمان دردها و آلام بودهاند. در عصر حاضر با وجود پيشرفت و توسعه چشمگير کاربرد داروهاي سنتزي، هنوز گياهان دارويي و اشکال دارويي حاصل از آنها در مقياس وسيعي مورد استفاده قرار ميگيرند، بطوريکه در برخي کشورها از اجزاء لاينفک سيستم دارودرماني محسوب ميشوند و بازار تجارت آنها نيز در مقايسه با ساير داروهاي شيميايي رونق افزونتري دارد[1]. سازمان بهداشت جهاني1 بعنوان مرکز سياستگزاري و نظارت جهاني در امر بهداشت، براي اولين بار در سال 1978 با صدور اعلاميه آلماآتا خاطر نشان نمود که هنوز بخش عمدهاي ازجامعه بشري به داروهاي گياهي اعتقاد دارند و جهت تأمين سلامت عمومي خود از آنها استفاده ميکنند [1].
گياهان دارويي در ايران جزء ذخاير ژنتيکي ارزشمندي محسوب ميشوند. امروزه بسياري از تحقيقات علوم گياهي به جنبههاي مختلف کاربردي اين گياهان معطوف شده است. از اين رو محققان کشورهاي مختلف تحقيقات ارزشمندي را روي گياهان دارويي به انجام رساندهاند. متأسفانه با توسعه شهرها و عدم توجه به منابع طبيعي اين ذخاير ژنتيکي با ارزش روز به روز در معرض خطر انقراض قرار گرفتهاند. در کشور ايران اکثر تحقيقات بر روي شناسايي و استخراج اسانس اين گياهان اختصاص داشته و مطالعه محدودي روي آناتومي، خود ناسازگاري و فعاليت آنتي اکسيداني آنها صورت گرفته است. اصلاحگران ميتوانند از طريق مطالعه ژنوم اين گياهان، پيشرفتهاي چشمگيري در بهبود و افزايش کمي و کيفي اين محصولات حاصل کنند [27].
نظر به اينکه مطالعات اندکي در گياه رازيانه در زمينه اصلاح و بهنژادي در ايران و جهان گزارش شده است و اغلب مطالعات در زمينه ترکيبات سيتوژنتيکي، بررسي تنوع ژنتيکي و مطالعات مربوط به اسانس گياه رازيانه انجام شده است. با توجه به اينکه تاکنون مطالعهاي در رابطه با بررسي آثار خويشآميزي در تودههاي مختلف رازيانه، تنوع صفات آناتوميک و فيتوشيميايي و تاثير مراحل فنولوژيک بر ميزان فعاليت آنتياکسيداني انجام نشده است و هيچگونه اطلاعاتي مبني بر بررسي تنوع ژنتيکي بين لاينهاي خودگرده افشان و آزاد گرده افشان در رازيانه با استفاده از نشانگر مولکولي وجود ندارد از اين رو در تحقيق حاضر تلاش گرديد تا آثار خويشآميزي و زمان برداشت را روي ميزان متابوليتهاي ثانويه تعيين گرديده و همچنين تنوع ژنتيکي بين تودههاي خودگرده افشان و آزاد گرده افشان جمعيت رازيانههاي ايراني و خارجي با استفاده از نشانگرهاي مولکولي، مورفولوژيک و آناتوميک مورد بررسي قرار گيرد.
1-2 مقدمه
برپا شدن نهضت جهاني “موج سبز” و بازگشت انسان به طبيعت و اعلام ممنوعيت سازمان بهداشت جهاني مبني بر استفاده از رنگها و اسانسهاي مصنوعي و عوارض جانبي داروهاي شيميايي در سالهاي اخير، سبب رونق کشت و کار گياهان دارويي شده است. گياهان دارويي داراي اهميت اقتصادي فراوان بوده و به عنوان محصولات سودآور تجاري شناخت شدهاند [14].
سرزمين ايران از نظر تنوع گياهي، به خصوص از منظر گياهان دارويي، جايگاه منحصر به فردي در جغرافياي گياهي جهان دارد. بر اساس نظر گياه‌شناسان و پژوهشگران علوم مرتبط منابع طبيعي، تعداد گونه‌هاي گياهي ايران حدود 8000 گونه است و تحقيقات دانش‌پژوهان كشور نشان داده است كه از اين تعداد بيش از 2500 گونه داراي خواص دارويي، عطري، ادويه‌اي، آرايشي و بهداشتي، رنگ دهنده، طعم دهنده، مكمل غذايي، كنترل كننده حشرات و علف هرز و ساير موارد هستند. به‌علاوه، از تعداد كل گونه‌هاي شناخته شده، نزديك 1730 گونه به عنوان گياهان بومي ايران (اندميك) مي‌باشند كه تنها در سرزمين ايران رويش كرده و به عنوان يك ظرفيت انحصاري در كشور محسوب مي‌شوند [6،21،22].
با توجه به اين که از نيمه دوم قرن گذشته در بيشتر کشورهاي جهان تحقيقات فارماکوديناميک2 وسيع روي گياهان دارويي انجام گرفته و در ادامه داروهاي گياهي فراواني تهيه و به بازار عرضه گرديده است، مطالعه روي مواد مؤثره گياهان دارويي فلور غني ايران حائز اهميت است [4].
رازيانه يا باديان سبز گياهي از خانواده چتريان (Apiaceae) با نام علمي (.Mill Foeniculum vulgare)، ديپلوئيد، علفي، پايا، دو يا چند ساله، روز بلند، معطر، به ارتفاع يک تا دو متر که داراي برگهايي با بريدگيهاي زياد است [4]. تعداد کروموزومهاي پايه در اين گياه 22=x2=n2 مي‌باشد [35]. ريشهها در رازيانه، غدهاي، دوکي شکل، مستقيم و به رنگ سفيد مات است. ساقهها استوانهاي قائم، سبز روشن، منشعب و به ارتفاع 150 تا 200 سانتيمتر است. برگها به رنگ سبز تيره، متناوب، ظريف و داراي بريدگيهاي کم و بيش عميق هستند. گلهاي کوچک و زرد رنگ گياه در انتهاي ساقههاي اصلي و فرعي و به صورت مجتمع در چتر مرکب قرار ميگيرد. ميوهها دو فندوقه به طول 10-6 و عرض 3-2 ميليمتر، دوکي شکل با دو انتهاي باريک به رنگ سبز يا قهوهاي روشن مي‌باشد. چترها حاوي 25-18 گل نامساوي به طول 40-10ميليمتر و دم گل‌ها 7-1 ميليمتر طول دارد. [4، 44،54]. اين گياه در مناطق زيادي از اروپا، مديترانه و آسيا ميرويد و از گياهان بومي اين مناطق به شمار ميآيد [9،19، 22]. ظاهر کلي گياه رازيانه مخصوصاً برگهاي آن بيشباهت به شويد و زيره نيست ولي بوي مطبوع، معطر، ساقه مرتفع و ريشه ضخيم گياه رازيانه به سهولت آن را از شويد و زيره متمايز ميسازد. گلهاي آن زرد رنگ و مجتمع به صورت چتر مرکب است. همه قسمت‌هاي گياه معطر بوده و قسمتهاي مورد استفاده آن ريشه، برگ و بذر آن است ولي معمولاً کليه قسمتها مورد استفاده قرار ميگيرد. ميوه رازيانه علاوه بر داشتن 10 تا 12 درصد ماده روغني، کمي هم ماده قندي موسيلاژ و اسانس داشته و داراي اِترهاي فنولي است که عامل اصلي خاصيت دارويي آن محسوب ميشود. ميوه‌ها يا همان دانهي رازيانه حاوي دو تا شش درصد اسانس بوده و مهم‌ترين تركيبات آن شامل ترانسآنتول3، ليمونن4، و فنچون5 ميباشد که بر حسب مرحله نمونهبرداري و شرايط محيطي و اقليمي موجود در هر اقليم و منطقهاي متفاوت است [8]. اسانس رازيانه حاوي آنتول، استراگول، متيل اوژنول، فلاندرن، آلفاپينن، فنچون و … مي‌باشد. [43،58، 82].
1-3 انتشار جغرافيايي و اهميت اقتصادي رازيانه
رازيانه بومي جنوب غربي آسيا، جنوب اروپا و منطقه مديترانه ميباشد و در فرانسه، اسپانيا، پرتغال و شمال آفريقا و ايران به حالت خودرو رشد ميکند. در حال حاضر اين گياه در نواحي وسيعي از روماني، روسيه، فرانسه، ايتاليا، هند، آمريکا و آرژانتين و بسياري از کشورهاي آفريقايي کشت ميگردد [34،37،156]. همچنين کشورهاي ترکيه، چين، سوريه، ايران، ويتنام، افغانستان، لبنان و قبرس از عمده کشورهاي توليد کننده اين محصول هستند [23]. رازيانه در سراسر ايران کشت ميشود و در بسياري از مناطق به صورت وحشي ميرويد[39].
1-4 گياه‌شناسي رازيانه
1-4-1 معرفي تيره چتريان
تيره جعفري (چتريان) داراي 150 جنس و 1500 گونه است. وجه تسميه اين خانواده از کلمه Umbrella به معني چتر و Peare به معني حمل کردن گرفته شده است [45]. گياهان اين تيره اغلب در نيم‌کره شمالي انتشار دارند و در مناطق استوايي گرمسيري بسيار نادرند. برخي از جنسهاي اين تيره مانند هويج، پراکندگي وسيعي دارند و تقريباً در همه مناطق دنيا مشاهده ميشوند. عرصه رويش اغلب جنسهاي تيره جعفري مناطق مديترانهاي، ترکيه، ايران و ترکمنستان است و همين مناطق را خاستگاه اين گياهان ميدانند [45]. گياهان اين تيره گياهاني علفي، پايا، يک ساله و دو ساله بوده که سطح خارجي ساقه آنها داراي خطوط طولي برجسته و فرورفتگي‌هاي منظم طولي است. برگها متناوب و بدون گوشوارک ولي داراي نيام بسيار رشد يافته و گاهي به مراتب بزرگ‌تر از پهنک هستند. گلآذين اغلب چتري منفرد و يا چتري مرکب، به ندرت خوشهاي، خوشهاي گرزن و يا گرزن و معمولاً به صورت چتر انتهايي است. گل منظم، ساده و هميشه داراي پنج کاسبرگ، پنج گلبرگ، پنج پرچم و دو برچه است. جام گل داراي گلآذين آزاد يا برهم و نافه گل داراي پرچمهايي متناوب است. ميوه در ردهبندي و تقسيمات دروني تيره اهميت دارد و متشکل از دو فندقه يا در واقع دو مريکارپ توأم است[45، 172].
1-4-2 معرفي جنس رازيانه
اين جنس با نام علميSubsp. vulgare Foeniculum vulgare Mill. مترادف است با F.officinale و Anethum foeniculcim L. مترادف بوده و نامهاي فارسي آن رازيانه، باديان، باديان سبز است. در عربي به آن رازيانج، شمر، بسباس، بارهليا، برهليا گفته ميشود. در انگليسي تحت نام Fennel، در آلماني به نامهاي Fenekel و Frauen و Fenchel و Anethdoux و Fenouli معروف است [19،37،45]. اين جنس در ايران يک گونه علفي چند ساله دارويي دارد که هم به صورت خودرو و هم به صورت زراعي مشاهده ميشود [45].
1-4-3 معرفي گونههاي رازيانه
رازيانه گياهي است گل‌دار از راسته آپيالس (Apiales)، از تيره جعفري چتريان (Apiaceae) از سرده رازيانهها (Foeniculum)، ديپلوئيد 22=x2=n2، علفي، افراشته و چند ساله که از مهم‌ترين و قديميترين گياهان دارويي ايران است. رازيانه در ايران فقط يک گونه به نام Foeniculum vulgare دارد که هم به صورت زراعي و هم وحشي يافت ميشود [19،45]. گونههاي رازيانه به دو زير گونه به شرح زير تقسيم ميشود[44].
الف) Foeniculum vulgare Mill. Subsp. vulgare
گياهان اين گونه اغلب دو ساله، لبهاي برگ معمولاً به طول بيش از 10 ميليمتر و شل، چتر انتهايي پايينتر از چترهاي پيرامون، تعداد شعاع چتر معمولاً 25-12 عدد و ميوهها داراي مزه شيرين است. اين زير گونه را به طور گسترده جهت مصارف غذايي و دارويي کشت مينمايند.
ب) F.vulgare Mill. subsp. piperitum
گياهان در اين زير گونه چند ساله، لبهاي بزرگ به ندرت بيش از 10 ميليمتر، سفت و نسبتاً گوشتي است. چتر انتهايي معمولاً پايينتر از چترهاي پيرامون بوده، تعداد شعاعهاي چتر معمولاً 10-4 عدد و ميوهها داراي مزه تند هستند. اين زير گونه بر روي زمينهاي صخرهاي و خشک نواحي مديترانهاي ميرويد [145].
1-5 ريخت شناسي (مورفولوژي)
اين گياه داراي ريشههاي غدهاي يا دوکي شکل مانند ريشههاي هويج، مستقيم و به رنگ سفيد مات است. در اين گياه ساقه قائم، استوانهاي، به رنگ سبز روشن، به ارتفاع 200-150 سانتيمتر، بدون کرک و مدور با دندانههاي ظريف مشاهده ميشود. برگها به رنگ سبز تيره، متناوب، ظريف و داراي بريدگيهاي کم و بيش منشعب شانهاي با دم برگ پهن و نيام مانند است. گلهاي کوچک و زرد رنگ رازيانه در انتهاي ساقههاي اصلي و فرعي و به صورت مجتمع در چتر مرکب قرار ميگيرند. هر چتر مرکب حاوي 15-8 شعاع نامساوي به طول 40-10 ميليمتر و فاقد گريبان و گريبانک ميباشد. در انتهاي هر شعاع يک چترک با 18 الي 25 عدد گل با دمگل‌هايي به طول 7-1 ميليمتر وجود دارد. گلبرگها تخممرغي به طول تقريباً يک ميليمتر با انتهاي چاله دار ميباشد [23، 44،143]. ميوه رازيانه دوکي شکل با دو انتهاي باريک و رنگ آن سبز يا قهوهاي روشن داراي پنج لبه و حفره‌هاي حاوي مواد روغني و دارويي است [53]. دانه رازيانه داراي حدود 10% روغن، کمي مواد قندي و موسيلاژ و حدود 4% اسانس ميباشد. روغن رازيانه داراي 4% اسيد پالميتيک، 22% اسيد اولئيک، 14% اسيد لينوئيک، و 60% اسيد پتروسلينيک ميباشد.
1-6 فنولوژي
مطالعه چرخه رشد و نمو ساليانه گياهان و بررسي چگونگي عکسالعمل آن‌ها به تغييرات فصلي در محيط زندگيشان را فنولوژي گويند[11،37]. ظهور مراحل فنولوژيکي در هر گياه که از عوامل محيطي و ژنتيکي ناشي ميشود و بر روي عملکرد گياه تأثير مستقيم دارد. دوره رشد رويشي رازيانه بسيار طولاني است. بذور دو تا سه سال قوهناميه خود را حفظ ميکنند. در شرايط مناسب 14 تا 20 روز پس از کاشت سبز ميشوند. رشد اوليه بسيار کند است به طوريکه رويش دانه تا تشکيل ساقه، 2 تا 5/2 ماه طول ميکشد. در سال اول رويش گل در اواسط تير و زمان مناسب برداشت اوايل مهر است. اما در سالهاي بعد اين زمان جلو ميافتد. عمر مفيد اين گياه چهار تا پنج سال است. بذور دو ساله (بندرت سه سال) از کيفيت خوبي براي کشت برخوردار هستند[44]. در انتهاي دوره روزت با انتقال از مرحله رويشي به زايشي، فاصله ميان گره‌ها زياد و در نتيجه ساقه اصلي طويل ميشود[23]. ارتفاع بوته به تعداد و طول ميان گره‌ها بستگي دارد. تعداد ميان گره‌ها توسط ژنوتيپ و زمان انتقال از مرحله رويشي به زايشي و طول ميان گره‌ها توسط تعداد و اندازه سلولها تعيين ميگردد[11]. شرايط محيطي در دوران طويل شدن ساقه به شدت بر ارتفاع بوته تأثير ميگذارد. دما، طول روز، رطوبت خاک و تغذيه گياه از عمدهترين عوامل محيطي مؤثر بر ارتفاع گياه هستند. درجه حرارت و طول روز با تأثير بر زمان انتقال مريستم از حالت رويشي به زايشي، بر تعداد ميان گره‌ها مؤثرند و ميزان رطوبت خاک، کيفيت و کميت نور و تغذيه گياه از طريق بزرگ شدن سلول بر طول ميان گره‌ها اثر ميگذارد[48].
1-7 مصارف دارويي
ميوه و اسانس رازيانه به دليل دارا بودن آنتول موجب کاهش اسپاسمهاي دستگاه گوارشي و تشديد ترشح شيرابههاي گوارشي و در نتيجه بالا رفتن کيفيت هضم ميگردد [37]. همچنين ميوه رازيانه داراي خواص محرک، بادشکن و دم کرده داغ آن براي افزايش عرق مؤثر بوده و نفخ و گاز معده را از بين ميبرد. برگهاي رازيانه ادرار آور و جوشانده ريشه آن مسهل است[53]. اين گياه سرشار از هورمونهاي زنانه است و طبيعتي گرم داشته و باعث افزايش رشد دخترها ميشود. از بخشهاي مختلف رازيانه در درمان بيماريها به عنوان نيرودهنده، زياد کننده ترشحات شير استفاده ميشود[16،32]. ريشه رازيانه داراي کومارين 6ميباشد. چون اين ماده رقيق کننده خون است بنابراين افرادي که مبتلا به تصلب شرائين يا انسداد رگها هستند ميتوانند از جوشانده ريشه رازيانه استفاده کنند. رازيانه حالت تهوع را بر طرف ميکند. هليکوباکترپيلوري7 يکي از شايعترين عوامل عفوني در انسان است و گفته ميشود بيش از 50 درصد از مردم دنيا ميزبان اين باکتري هستند. اين باکتري به عنوان عامل زخم معده معرفي شده است [60]. روغن فرار حاصل از رازيانه داراي خاصيت ضد



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید