دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تهران مرکزي
دانشکده ادبيات و علوم انساني، گروه جغرافيا و برنامه ريزي توريسم
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.A)
گرايش:جغرافيا و برنامه ريزي توريسم
عنوان :
بررسي وضعيت گردشگري جنگ به منظور توسعه گردشگري
(استان خوزستان)
استاد راهنما:
دكتر آزيتا رجبي
استاد مشاور :
دكتر فرهاد حمزه
پژوهشگر :
محبوبه يازرلو
زمستان 1391
ماحصل آموخته هايم را تقديم مي کنم به آنان که مهر آسماني شان آرام بخش آلام زميني ام است.
به استوارتريت تکيه گاه زندگيم، دستان پر مهر پدرم
به سبزترين نگاه زندگيم، چشمان مهربان مادرم
و به همسرم تنها سايه سار زندگيم در پيمودن مسير پر پيچ و خم زندگي
و به پسرم تنها اميدبخش جانم.
و در پايان اين پايان نامه را تقديم مي کنم به تمام کساني که رفتند تا ايران پابرجا بماند.
سپاس بيکران پروردگار يکتا را که هستيمان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت.
از سرکار خانم دکتر رجبي استاد مهربان وصبورم به دليل ياريها و راهنماييهاي بي چشمداشت ايشان که بسياري از سختيها را برايم آسانتر نمودند، سپاسگزاري و قدرداني مي کنم چرا که بدون راهنمايي هاي ايشان تامين اين پايان نامه بسيار مشکل مي نمود.
و همچنين از استاد گراميم جناب آقاي دکتر حمزه نهايت تشکر را دارم که در طي اين مسير مرا ياري داده اند.
در اينجا بر خود سزاوار و واجب مي بينم که از موزه صلح تهران و به خصوص جناب آقاي دکتر خاطري به جهت همکاري هاي بي دريغ و راهنمايي هاي به جا و دلسوزانه شان تقدير و تشکر کنم.
همچنين به رسم وفا جا دارد از خانواده جناب سرهنگ آقاي حسيني و خانواده مهربان ايشان، دکتر باباخاني و خانواده صميمي شان ، جناب آقاي مهندس يازرلو و همسرشان و دوست خوبم خانم صنيعي که در طول دوران دانشگاه با محبت هاي گرمشان مرا ياري نمودند، نهايت تقدير و سپاسگزاري را داشته باشم.
تعهد نامه اصالت پايان نامه کارشناسي ارشد
اينجانب محبوبه يازرلو دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته به شماره دانشجويي 880651061 در رشته جغرافيا گرايش برنامه ريزي توريسم که در تاريخ 14/ 11/ 91 از پايان نامه خود تحت عنوان: با کسب نمره 18 و درجه عالي دفاع نموده ام.
بدينوسيله متعهد مي شوم:
1- اين پايان نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اين جانب بوده و در مواردي که از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام. مطابق ضوابط و رويه هاي موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج نموده ام.
2- اين پايان نامه قبلاَ براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (هم سطح ، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاهها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3- چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از اين پايان نامه داشته باشم،از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4-چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي از آن را بپذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگي: محبوبه يازرلو
امضاء:
چکيده
اين پايان نامه به بررسي وضعيت گردشگري جنگ به منظور توسعه گردشگري ملّـي “مطالعه موردي استان خوزستان” پرداخته است. با توجه به اين موضوع که جنگ پيامدهاي منفي بر صنعت گردشگــري دارد، در دهه هاي اخير، به موضوع گردشگري بعد از جنگ در مناطق جنگي پرداخته شده است. گردشگـري جنگ، شکلي جديد از گردشگـري است که پس از جنگ جهانـي اول و دوم شکل گرفت که در آن جنگ با تمـام آثار و پيامدهاي خود مبنا و زمينه بروز و ظهور گردشگـري است. اين ابعاد شامل مناطق جنگي،صحنه هاي نبرد، سنگـرها، تسليحات به جا مانده از جنگ، آثار باقيمانده از قربانيان، يـادمـان ها، موزه ها و … است. از اين نظر گردشگـري جنگ شامـل حوزه هاي مفهومي و قلمـرو معنايي جبهه ها و مناطـق نبرد، مـوزه هاي جنگ، يادمـان ها و بناهـاي يادبود است که با رويکردهاي اسطوره اي، تاريخي و تبادل فرهنگي، سياسي و صلح طلبانه تبيين مي گردد. شناسايي جـاذبه هاي گردشگـري جنـگ در استان خـوزستان به عنـوان نقطـه کانوني جنگ عراق عليه ايران، مطالعه رونـدها و مسائـل عمومي و تخصصي گردشگـري در مناطق جنگـي خوزستان، تحليل علل فزوني تعداد گردشگران در اين استان، سابقه شکل گيري پديده گردشگري جنگ در کشور”راهيان نور” و بررسي چالش ها و فرصت هاي فراروي گردشگـري جنگ به منظور ارائه راهکارهاي عملي براي نقش آفريني و توسعه اين نوع از گردشگـري در گردشگري ملّـي، اهداف و غايت اين پژوهش را تشکيل مي دهند. متـدولـوژي اين پـژوهش مبتني بر رويکـرد توصيفـي- تحليلـي بوده و در کنار آن از الگـوي مـوردي نيز جهت افـزايش روايـي و پايايـي نتايج استفاده شده است. از نظر جامعـه آمـاري بـراي پرسشنامه بازديـدکنندگان از استان هاي تهـران، خوزستـان و گلستـان به طور تصادفـي انتخاب شده اند که پاسخ ها و اطلاعات آنها با استفاده از نـرم افزار Excel و SPSS انجام شده است. با کمک تکنيک SWOT نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهديدها و راهکارهاي مواجه با آن مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج بيانگـر لزوم استفاده از استراتـژي حمايتـي است که بر اساس اين راهبرد، استراتژي توسعه و گسترش گردشگـري جنگ با به حداکثر رساندن نقاط قوت و ايجاد فرصت ها و تنوع در کنار جاذبه مناطـق جنگـي قابـل تحقق است.
کليد واژه : گردشگري، جنگ، گردشگري جنگ، راهيان نور، استان خوزستان.
فهرست مطالب
عنوانصفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………1فصل اول: كليات پژوهش1-1- بيان مسأله………………………………………………………………………………………………………41-2- اهميت موضوع تحقيق …………………………………………………………………………………….51-3- اهداف‌ تحقيق ………………………………………………………………………………………………….61-4- پرسش هاي اصلي ………………………………………………………………………………………….71-5- فرضيه هاي اصلي ……………………………………………………………………………………….71-6- پيشينه تحقيق ………………………………………………………………………………………………..71-7- قلمرو تحقيق………………………………………………………………………………………………..91-8- مراحل انجام کار و روش تحقيق………………………………………………………………..10 1-8-1- روش تحقيق ……………………………………………………………………………………10 1-8-2- جامعه آماري ………………………………………………………………………………10 1-8-3- روش نمونه‌گيري ………………………………………………………………………………10 1-8-4- شيوه گردآوري اطلاعات …………………………………………………………………….11 1-8-5- ابزارهاي گردآوري اطلاعات … ………………………………………….
1-8-6- شيوه‌هاي تجزيه و تحليل يافته‌ها ……………………………………………………………11
………………..12 1-8-6-1 روايي (اعتبار) ابزار سنجش …………………………………………………………….12 1-8-6-2- پايايي ابزارسنجش………………………………………………………………………121-9- محدوديت‌هاي پژوهش…………………………………………………………………………………….13فصل دوم: چارچوب نظري پژوهشمقدمه…………………………………………………………………………………………………………………..152-1- مفاهيم، اصطلاحات و انواع گردشگري………………………………………………………………….16 2-1-1- تعريف واژه توريست، توريسم……………………………………………………………………..16 2-1-2- سير تحول تاريخي مفهوم توريسم?????????????????????????????……………………………….18 2-1-3- هستي شناسي توريست و توريسم ……………………………………………………………………………19 2-1-4- طبقه بندي انواع توريسم……………………………………………………………………………………………..19 2-1-4-1- انواع گردشگري از چند ديدگاه…………………………………………………………………………..202-2- تعاريف جنگ، انواع، انگيزه ها و جنگ تحميلي………………………………………………………………….27 2-2-1- چند ديدگاه درباره مفهوم جنگ…………………………………………………………………………………..27 2-2-2- انواع جنگ ………………………………………………………………………………………………………………..28 2-2-3- انگيزه هاي مادي و معنوي در جنگ(جنگ تحميلي)…………………………………………………….28 2-2-4- نگاهي بر جنگ تحميلي يا دفاع مقدس……………………………………………………………………….292-3- رابطه ميان جنگ و گردشگري جنگ……………………………………………………………………………………30 2-3-1- انواع گردشگري مرتبط با گردشگري جنگ…………………………………………………………………31 2-3-1-1- گردشگري آموزشي…………………………………………………………………………………………..31 2-3-1-2- گردشگري فرهنگي…………………………………………………………………………………………..32
2-3-1-3- گردشگري ميراث…………………………………………………………………………………..?……….32
2-3-1-4- گردشگري علايق خاص…………………………………………………………………………?………33
2-3-1-5- گردشگري سياه……………………………………………………………………………………….?……..34
2-3-1-6- گردشگري مکان هاي سياه……………………………………………………………………….??……35
2-3-1-7- گردشگري مرگ……………………………………………………………………………………….?…….36
2-3-1-8- گردشگري ميراث بيرحمي و قساوت………………………………………………………..??……39
2-3-1-9- گردشگري جنگ…………………………………………………………………………………………?….40
2-3-1-10- گردشگري ميدان جنگ……………………………………………………………………..?…………42
2-3-1-10-1- کارکرد ميادين جنگ…………………………………………………………………..?…………43
2-3-1-10-2- تيپ شناسي مسافران ميادين جنگ…………………………………………….??………..45
2-3-2- رويکردهاي گردشگري جنگ……………………………………………………………………??………..46
2-3-3- عرضه و تقاضاي گردشگري سياه(جنگ)………………………………………………….??………..48
2-3-3-1- طيف بندي محصولات گردشگري سياه(گستره عرضه)…………………….??………..48
2-3-3-2- عوامل محرک گردشگري سياه………………………………………………………..??………..51
2-3-3-2-1- ارزش هاي فرهنگي…………………………………………………………………………….52
2-3-3-2-2- تقديس……………………………………………………………………………………………….53
2-3-3-2-3- مشخص شدن(برجسته سازي)…………………………………………………………….53
2-3-3-2-4- هويت…………………………………………………………………………………………………53
2-3-3-2-5- آموزش و اکتشاف……………………………………………………………………………….54
2-3-3-2-6- علاقه تاريخي……………………………………………………………………………………..55
2-3-3-2-7- ميراث…………………………………………………………………………………………………55
2-3-3-2-8- احساس غربت……………………………………………………………………………………56
2-3-3-2-9- خاطره و يادمان…………………………………………………………………………………..56
2-3-3-2-10- کنجکاوي………………………………………………………………………………………….57
2-3-3-2-11- موقعيت…………………………………………………………………………………………….57
2-3-3-2-12- رسانه……………………………………………………………………………………………….58 2-3-4- عوامل مؤثر بر تقاضاي گردشگري جنگ……………………………………………………………..60?-4- نگاهي کوتاه به تاريخچه گردشگري در جهان……………………………………………………………….64
2-5-تاريخچه گردشگري در ايران………………………………………………………………………………………….66
2-5-1- زمينه تأسيس نهادها و ساختار اداري گردشگري در ايران………………………………………69
2-6- تاريخچه گردشگري جنگ در جهان………………………………………………………………………………71 2-6-1- مقاصدمعروف گردشگري جنگ در جهان………………………………………………………………73 2-6-1-1- گردشگري جنگ در فرانسه……………………………………………………………………………74 2-6-1-2- گردشگري جنگ دربلژيک……………………………………………………………………………..77 2-6-1-3- گردشگري جنگ در ترکيه……………………………………………………………………………..87 2-6-1-4- گردشگري جنگ در روسيه……….. …………………………………………………………………89
2-6-1-5- گردشگري جنگ در ژاپن……………………………………………………………………………….942-7- راهيان نور،مقدمه اي براي گردشگري جنگ در ايران……………………………………………………..98 2-7-1- اهداف راهيان نور…………………………………………………………………………………………………99
2-7-2- تفاوت راهيان نور و گردشگري جنگ…………………………………………………………………100
فصل سوم: ويژگي‌هاي جغرافيايي استان خوزستانمقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………….1023-1- ويژگي هاي جغرافياي طبيعي …………………………………………………………………………………103 3-1-1- موقعيت محدوده جغرافيايي……………………………………………………………………………103 3-1-2- زمين‌شناسي ……………………………………………………………………………………………………103 3-1-3- توپوگرافي………………………………………………………………………………………………………104 3-1-4- اقليم……………………………………………………………………………………………………………….104 3-1-5- باد………………………………………………………………………………………………………………….105 3-1-6- منابع آب……………………………………………………………………………………………………….106
3-1-7- خاک شناسي……………………………………………………………………………………………………106 3-1-8- پوشش گياهي …………………………………………………………………………………………………107 3-1-9- حيات جانوري ………………………………………………………………………………………………..1083-2- ويژگي‌هاي جغرافياي انساني …………………………………………………………………………………….109 3-2-1- سابقه تاريخي استان خوزستان…………………………………………………………………………..109 3-2-2- وجه تسميه نام خوزستان…………………………………. ……………………………………………..109
3-2-3- مطالعات تقسيمات سياسي استان خوزستان………………………………………………………..109 3-2-4- ويژگي‌هاي اجتماعي(جمعيتي)…………………………………………………………………………..110 3-2-4-1- ويژگي هاي جمعيتي………………………………………………………………………………….110 3-2-4-1-1- تراکم جمعيت ………………………………………………………………………………….112 3-2-4-1-2- ساختار سني وجنسي جمعيت استان …………………………………………………112
3-2-4-1-3- سواد…………………………………………………………………………………………………112 3-2-4-2- شاخصه هاي اشتغال………………………………………………………………………………….113 3-2-5- ساختار اقتصادي……………………………………………………………………………………………….113
3-3- طبقه بندي جاذبه هاي گردشگري استان خوزستان……………………………………………………..114
3-3-1- جاذبه هاي طبيعي………………………………………………………………………………………………..115
3-3-2- جاذبه هاي انساني ……………………………………………………………………………………………118
3-3-2-1- قلعه هاي تاريخي…………………………………………………………………………………………120
3-3-2-2- حمام هاي تاريخي……………………………………………………………………………………….123
3-3-2-3- کاروانسراها…………………………………………………………………………………………………..124
3-3-2-4- مکان هاي تاريخي…………………………………………………………………………………………125
3-3-2-5- پل هاي باستاني……………………………………………………………………………………………..129
3-3-2-6- مساجد تاريخي………………………………………………………………………………………………130
3-3-2-7- آرامگاه ها و زيارتگاه ها…………………………………………………………………………………131
3-3-2-8- نقش برجسته ها……………………………………………………………………………………………..135
3-3-2-9- آسياب هاي باستاني………………………………………………………………………………………..136
3-3-2-10- خانه هاي تاريخي………………………………………………………………………………………..137
3-3-3- جاذبه هاي فرهنگي گردشگري جنگ در استان خوزستان…………………………………………138
3-3-3-1- مسيرهاي گردشگري جنگ در استان خوزستان………………………………………………..138
3-3-3-2- يادمان هاي دفاع مقدس در استان خوزستان……………………………………………………139فصل چهارم: تجزيه و تحليل موضوع پژوهشمقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………..1534-1- يافته‌هاي توصيفي پژوهش……………………………………………………………………………………………..154 4-1-1- جنسيت ……………………………………………………………………………………………………………….154 4-1-2- وضعيت تأهل………………………………………………………………………………………………………..154 4-1-3- سن پاسخگويان……………………………………………………………………………………………………..155 4-1-4- تحصيلات پاسخگويان……………………………………………………………………………………………156 4-1-5- شغل………………………………………………………………………………………………………………………156 4-1-6- وسيله نقليه……………………………………………………………………………. …………………………….157 4-1-7- سکونت در مناطق جنگي در حين جنگ…………………………………. ……………………………157 4-1-8- اولين بازديد از مناطق جنگي کشور………………………………………………. ……………………….158 4-1-9- آيا از ساير مناطق جنگي کشور بازديد کرده ايد؟……………………………………………………..158 4-1-10- آيا از مناطق جنگي ساير کشورها ديدن کرده ايد؟…………………………………. ………….159 4-1-11- آيا سابقه حضور در جبهه هاي جنگ داشته ايد؟…. …………………………………………..159 4-1-12- آيا جزء خانواده شهدا و يا جانبازان هستيد؟……………………………………………………..160
4-2- يافته هاي کيفي پژوهش……………………………………………………………………………………………160 4-2-1- ويژگي هاي خاص گردشگري…………………………………………………………………………..161 4-2-2- نقش برنامه ريزي و آموزش در توسعه گردشگري جنگ…………. ………………………….162 4-2-3- بزرگداشت آثار…………………………………………………….. ……………………………………….163
4-2-4- همگوني و رابطه مثلث گونه………………………………………………………………………………163
4-2-5- ابعاد بين المللي جنگ……………………………………………………………………………………….164
4-2-6- نقش بخش خصوصي در توسعه گردشگري…………………………………………………………164
4-2-7- نقش ارگان ها و نهادهاي دولتي در حفظ مکان ها………………………………………………..165
4-2-8- وجود مين و سيم هاي خاردار در ايجاد ترس ……………………………………………………..165
4-2-9- فقدان برنامه ريزي و امکانات زيرساختي……………………………………………………………..166
4-2-10- اطلاعات علمي از سايت ها و مکان هاي مورد بازديد…………………………………………167
4-2-11- رونق گردشگري جنگ در بهبود وضعيت اسکان………………………………………………..167
4-2-12- ورود بازديدکنندگان به مناطق جنگي………………………………………………………………..168
4-2-13- نقش گردشگري جنگ در توسعه اجتماعي………………………………………………………..168
4-2-14- يادآوري خاطرات جنگ………………………………………………………………………………….169
4-2-15- رضايت از سطح امکانات رفاهي و وضعيت اسکان…………………………………………….170
4-2-16- اثرات يادمان ها در ايجاد خاطره………………………………………………………………………170
4-2-17- تعداد و وضعيت يادمان ها………………………………………………………………………………171
4-2-18- انتخاب راهيان نور و تأثير آن در افزايش معلومات گردشگران……………………………..171
4-2-19- نقش بازديد از ميراث و توان هاي گردشگري جنگ…………………………………………..172
4-2-20- ميزان تمايل براي بازديد دوباره از استان……………………………………………………………173
4-2-21- توجيه و تشويق مردم براي بازديد از مناطق جنگي……………………………………………..174
4-2-22- تغيير در نگرش نسبت به جنگ……………………………………………………………………….177
4-2-23- الويت در انتخاب جاذبه هاي گردشگري ايران…………………………………………………..175
4-2-24- آينده گردشگري جنگ……………………………………………………………………………………177
4-2-25- مانع اساسي توسعه گردشگري جنگ………………………………………………………………..1774-3- ارائه مدل مرتبط با گردشگري جنگ…………. ………………………………………………………………..1794-4- تجزيه و تحليل SWOT ………………………………………………………………………………………………180 4-4-1- استراتژي و راهبرد مناسب در مناطق جنگي استان خوزستان…………………………………184
4-4-2- جمع بندي تحليل وضعيت گردشگري جنگ در استان خوزستان………………………….187فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادهامقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………1905-1- نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………….191
5-2- پيشنهادها ……………………………………………………………………………………………………………………195پيوست‌ها:
پرسشنامه گردشگران …………………………………………………………………………………………………………….199فهرست جداول
عنوانصفحه جدول 2-1: تعاريف و چشم انداز مفهوم تاناتوريسم 37
جدول 2-2: طيف منابع گردشگري سياه 49
جدول 2-3: ساير عوامل مؤثر بر تقاضاي گردشگري جنگ از نگاه گردشگران 63
جدول 4-1: جنسيت گردشگران 154
جدول 4-2: وضعيت تأهل گردشگران 155
جدول 4-3: سن گردشگران 155
جدول 4-4: سطح سواد گردشگران 156
جدول 4-5: شغل بازديدکنندگان 157
جدول 4-6: وسيله نقليه 157
جدول 4-7: سکونت در مناطق جنگي در حين جنگ 158
جدول 4-8: اولين بازديد از مناطق جنگي جنوب کشور 158
جدول 4-9: بازديد از ساير مناطق جنگي کشور داشته اند؟ 159
جدول 4-10: بازديد از مناطق جنگي ساير کشورها داشته اند؟ 159
جدول 4-11: سابقه حضور در جبهه 160
جدول 4-12: عضو خانواده هاي شهدا يا جانبازان 160
جدول 4-13: ويژگي هاي خاص گردشگري جنگ 161
جدول 4-14: نقش آموزش و برنامه ريزي در توسعه گردشگري جنگ 161
جدول 4-15: بزرگداشت آثار و نتايج جنگ در ترويج صلح 162
جدول 4-16: رابطه مثلث گونه صنعت گردشگري در تبديل گردشگري جنگ به جاذبه ملي 163
جدول 4-17: ابعاد بين المللي جنگ و تأثير در عرصه هاي ملي 163
جدول 4-18: نقش بخش در خصوصي در توسعه گردشگري 164
جدول 4-19: نقش دولت و نهادهاي مربوطه در حفظ مکان ها 164
جدول 4-20: وجود مين و سيم هاي خاردار در ايجاد نگراني و عدم جذب گردشگر 165
جدول 4-21: نقش فقدان امکانات زيرساختي در عدم توسعه گردشگري جنگ 165
جدول 4-22: ميزان اطلاعات علمي از سايت هاي جنگي مورد بازديد 166
جدول 4-23: نقش رونق گردشگري جنگ در بهبود وضعيت اسکان گردشگران 167
جدول 4-24: نقش ورود بازديد کنندگان در بهبودي وضعيت ساکنان منطقه 167
جدول 4-25: نقش گردشگري جنگ در توسعه اجتماعي و فرهنگي منطقه 168
جدول 4-26: ميزان يادآوري خاطرات به عنوان انگيزه اصلي گردشگري جنگ در منطقه 169
جدول 4-27: ميزان رضايت از سطح امکانات رفاهي و وضعيت گردشگران جنگ منطقه 169
جدول 4-28: ميزان تأثير احداث يادمان در ايجاد خاطره ها و حماسه ها 170
جدول 4-29: چگونگي تعداد و وضعيت يادمان ها با توجه به تنوع سايت هاي جنگي 171
جدول 4-30: تأثير انتخاب راهنمايان راهيان نور از بين رزمندگان در افزايش معلومات 172
جدول 4-31: نقش بازديد از توان هاي گردشگري جنگ در استمرار حافظه تاريخي ملت 172
جدول 4-32: ميزان تمايل براي بازديد دوباره از استان خوزستان به عنوان مقصد گردشگري 173
جدول 4-33: ميزان تشويق ساير افراد براي بازديد از مناطق جنگي جنوب 174
جدول 4-34: ميزان تغيير نگرش نسبت به جنگ پس از بازديد از مناطق جنگي جنوب 174
جدول 4-35: الويت انتخاب انگيزه براي بازديد از مناطق جنگي جنوب 175
جدول 4-36: آينده گردشگري جنگ در مقايسه با ساير حوزه هاي گردشگري ايران 176
جدول 4-37: مانع اساسي توسعه گردشگري جنگ 177
جدول 4-38: ماتريس ارزيابي عوامل داخلي (نقاط قوت) 179
جدول 4-39: ماتريس ارزيابي عوامل داخلي (نقاط ضعف) 180
جدول 4-40: ماتريس ارزيابي عوامل خارجي (فرصت ها) 181
جدول 4-41: ماتريس ارزيابي عوامل خارجي (تهديدها) 182
جدول 4-42: مجموع ماتريس عوامل داخلي (نقاط قوت و ضعف) 182
جدول 4-43: مجموع ماتريس عوامل خارجي (فرصت ها و تهديدها) 182
فهرست نمودارها
عنوانصفحه نمودار 2-1: طيف منابع گردشگري سياه
نمودار 4-1: الويت در انتخاب انگيزه براي بازديد از مناطق جنگي 175
نمودار 4-2: آينده گردشگري جنگ در مقايسه با ساير حوزه هاي گردشگري ايران 176
نمودار 4-3: موانع اساسي توسعه گردشگري جنگ 177
نمودار 4-4: مدل زيربنايي گردشگري جنگ در استان خوزستان 178
نمودار4-5: ارزيابي مجموع عوامل داخلي و خارجي مؤثر بر گردشگري جنگ 183
فهرست تصاوير و شكل‌ها
عنوانصفحه –
فهرست نقشه‌ها
عنوانصفحه نقشه 2-1: حملات هوايي عراق عليه ايران در جنگ تحميلي 30
نقشه 2-2: حملات عراق به استان خوزستان 31
نقشه 3-1: تقسيمات سياسي استان خوزستان 106
مقدمه
سير و سياحت بويژه براي گذراندن اوقات فراغت يکي از نيازهاي اصلي بشر تلقي شده، به گونه اي که اين پديده با تخصيص 1/. از جمعيت جهان، بزرگترين جابه جايي صلح آميز تاريخ بشر محسوب مي شود. پيشرفت فناوري حمل ونقل و ارتباطات، توسعه توليدات صنعتي و افزايش درآمد، جهانـي شدن و ابعاد مرتبط با آن، افزايش اوقات فراغت، بهبود خدمات بازنشستگي، ارتقاء سلامت جوامع و ديگر عـوامل تغييرات چشم گيري را در کشورهاي صنعتي و به خصوص در شهـرها ايجاد نمـوده و توانسته است جهانـگردي (صنعت بدون درد) را در هزاره سوم ميــلادي به عنوان يکي از مهم ترين نيـروهاي محرکه اقتصادي و يکي از سه صنعت درآمدزاي مهم جهان در کنار صنعت نفت و خودرو سازي مطرح کند( تولايي،1386:15).
اگر در گذشته صحبت از گـردش به ميان مي آمد، به طور حتم در اذهان بسياري از مردم تصويري از يک تفـريح ساده با هدف گـذران اوقـاتي از زنـدگي خويش شکل مي گرفت؛ اما با گـذشت زمان و کسب و کار و تجربه هاي نو و بررسي هاي علمي مشاهده شد که جوامـع امروزي روز به روز درگير پيچـيدگي هاي اين عصر شده و به طور طبـيعي و ذاتـي رفتار فردي و گروهي خود را طوري تنظيـم مي کنند که خواهـان ارزش گـذاري ويـژه اي براي زمـاني از وقت خويـش مي شوند و اين درک را دارند که هـرچه خود را غرق در دنياي بيکـران فنـاوري کنند به همان کيفيت، نيـازمند بهره منـدي از گردش و تکاپو براي شناخت و درک موضوعاتي جذاب طبيعي، تاريخي و فرهنگي هستند.
با توجه به افزايش و متنوع شدن گونه هاي گردشگـري در جهان، از سال هاي خيلي دور ولي تقريبا به طور رسمي از سال 1990، گونهء جديدي از گردشگري تحت عنوان “گردشگري سياه”1 به انواع متداول گردشگري اضافه گرديد.
يکي از شاخه هاي گردشگري سياه، گردشگري جنگ2 است که بيانگر آن است که در آينده نه چندان دور مناطق مرتبط با جنـگ بي گمان يکي از پربيننده ترين انواع جـاذبه هاي گردشگري جهان خواهد شد. هر چند هنوز جـاذبـه هاي گـردشگـري جنـگ، يک زير مجموعه از کليت مکان هاي توريستي مرتبط با درد و رنج است.
جنگ و درگيري هاي مسلحانه بخش جدايي ناپذير از تاريخ و زندگي بشر بوده و هست. صرفنظر از علل و انگيزه هاي وقوع جنگ، اين واقعيت وجود دارد که پيامدهاي ويرانگر جنگ، کشتار، ويراني و
و خسارت هاي ناشي از آن حتي براي طرف پيروز، غير قابل جبران است و تاريخ زندگي آن ملت را
1. Dark Tourism
2. War Tourism
به اين پديده شـوم اختصاص داده است. با توجه به وقـوع 25 جنـگ مسلحانه بزرگ در قرن بيستم، تلفات مستقيم ويا غير مستقيم بين 170 تا 200 ميليون نفر برآورد شده و کشته شدگان جنگ حدود 110ميليون نفر بوده است.
بررسي ها نشان مي دهد سالانه ميليون ها گـردشـگر از مکان هاي تاريخي مرتبط با جنگ در سراسر دنيا بازديد مي کنند و عرضه و تقاضاي اين شاخه از گردشگري، مفهومي کاملا صلح طلبانه دارد، هر چند اهداف تجـاري و سيـاسي نيز در آن نهفته است. پيش بيني شده است که گردشـگري جنـگ در قرن بيستم نه تنها يک زير مجموعه مهم در گردشگـري سيـاه خواهد بود بلکه خود تبديل به يکي از انواع پرطرفدار از گردشگري خواهد شد.

1-1- بيان مسأله
يکي از انواع خاص گردشگري که در دهه هاي اخير مورد توجه گردشگران و برنامه ريزان توريسم قرار گرفته است، گردشـگري جنـگ مي با شد. اين نوع گردشـگـري براي اولين بار و در سال هاي گذشته، در کشورهاي غربي مورد توجه قرار گرفت و به شکل بازديد از آثار و بقاياي برجا مانده از جنگ جهاني اول و دوم نمود پيدا کرد.
جنگ هميشه و همه جا با خود مرگ و نابودي و خرابي به همراه داشته است. کشورهايي که درگير جنـگ مي شوند، تا سال ها و حتي دهه ها بايد پاسخگوي عواقب ويـران کننده درگيري ها و خون ريزي هاي ناشي از آن باشند. اما در دنياي امروز که مي توان انتظار هر چيزي را داشت، ايجاد درآمد از مناطق جنـگ زده و نمادهـاي مبارزه و پايداري چيز عجيبي نيست. دولتمردان کشورهاي مختلف، حتي آنهايي که چندان درگير جنگ نبوده اند، به اهميت موضوع گردشگري جنگ پي برده اند و هر يک سعي مي کنند با سرمايه گذاري قابل توجه بر روي مناطق جنگي خود، توريست هاي بيشتري را جذب نمايند. مردم نيز در سال هاي اخير غلاقه زيادي از خود براي تماشا و بازديـد از مناطـق جنگ زده، شهرهاي ويران شده، تانک هاي منهدم شده و بقاياي جنگ هاي خانمان سوز نشان داده اند.
از زماني که آتش جنگ ها خاموش شده، خون هاي ريخته شده بر زمين خشک گرديده و سفير مرگ ساکت شده، مردم براي بازديد به سرزمين هايي مي آيند که زماني مملو بود از جنازه ها و کشته هايي که به خاطر اميـال و قدرت طلبي هاي سياستمداران، جان خود را از دست داده بودند، شايد به همين دليل است که گردشگري جنگ را نوعي از گردشگري تاريک1 و يا گردشگري مشکل2 ناميده اند.
گردشگـري جنـگ خود، بعد جديدي از اشکـال نوستـالوژيک است. گردشـگري جنـگ در دو بعد نوستـالوژيک و غير نوستالوژيک آن صورت مي گيرد. گردشگري جنگ در قالب نوستالوژيک شکلي از دلتنگي است که براي دوباره ديدن زادگاهي که زماني غرق خونريزي و صداي مهيب انفجارها بوده و يا براي زنـده کردن خاطرات گذشته صورت مي گيرد. در بحث نوستـالوژيکي گردشـگري جنـگ بازديد کننده ها، بازماندگان جنـگ يا خانواده هاي رزمندگان جنـگي هستند؛ اولين تورهاي بازديد از مناطق جنـگي تحت عنوان کاروان هاي زيـارتي3 در مدت زمان کوتاهي پس از پايان جنـگ جهانـي اول(1918) و به ويژه براي بازديد از منطقه جنگي ايپردر بلژيک توسط بريتانيايي ها راه اندازي شد، در آن زمان عمدتا اعضاي خانواده و بازماندگان سربازان کشته شده در اين جنگ و نيز رزمندگاني که
1. Dark Tourism
2. Trouble Tourism
3. Pilgrimage Tours
از نبردهاي سهمگين منطقه ايپر جان سالم بدر برده بودند به عنوان “زائر”1 و براي زيارت مناطقي که محـل فداکاري همرزمـان و يا خويشاونـدان آنان بـوده به اين منطقه سفـر مي کـردند(خاطري، 1389) .
ولي در زمينه غير نوستالوژيک که امروزه رايج و متداول است شامل کساني مي شود که براي ارضاي حس کنجـکاوي، علاقه به ميدان هاي جنـگي و يا محققين در زمينه جنـگ به بازديد مناطق جنـگي مي روند.
در طول حيات سياسي و اجتماعي جامعه ايراني در طول دهه هاي اخير، يکي از موثرترين پديده هاي اثرگذار، جنـگ تحميـلي عراق عليه ايران بوده است. در طول اين جنگ هزاران نفر شهيد، ميليون ها نفر آواره و همچنين شهـرها و سکونت گاه هـاي فـراواني تخـريب شدند. عـلاوه بر آن صدها هـزار شهيد، مفقودالاثر، اسير، جانباز و آواره که خاطرات فراموش نشدني فراواني را براي بازماندگان جنگ به ميراث گذاشته اند. از اين نظر جنـگ تحميلي شکلي از تقدس در ذهنيت ايرانيان



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید