دانشگاه آزاد اسلامي
واحد نراق
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
(M.A)
گرايش حقوق خصوصي
عنوان :
حقوق مالکيت ادبي و هنري در آثار تلويزيوني
استاد راهنما:
دكتر سيد حسن شبيري زنجاني
استاد مشاور:
دكتر جمشيد شريفيان
نگارش :
ليلا ميرزائي
زمستان 1391

واحد نراق
صورتجلسه دفاع
با تاييدات خداوند متعال جلسه دفاع از پايان نامه کارشناسي ارشد خانم ليلا ميرزايي در رشته حقوق خصوصي تحت عنوان : “حقوق مالکيت ادبي و هنري در آثار تلويزيوني” با حضور استاد راهنما، استاد (استادان) مشاور و هيات داوران در دانشگاه آزاد اسلامي واحد نراق به تاريخ 24/12/1391 تشکيل شد. در اين جلسه پايان نامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمره __________ با امتياز دريافت نمود.
1- استاد راهنما: امضاء تاريخ
2- استادمشاور(مشاوران): امضاء تاريخ
3- استاد داور: امضاء تاريخ
4- مديرگروه آموزشي: امضاء تاريخ
5- معاون پژوهش و فناوري: امضاء تاريخ
واحد نراق
تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب ليلا ميرزايي دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته در رشته حقوق خصوصي که در تاريخ 24/ 12/ 1391 از پايان نامه خود تحت عنوان “حقوق مالکيت ادبي و هنري در آثار تلويزيوني” با کسب نمره ……………………ودرجه …………………..دفاع نموده ام بدينوسيله متعهدمي شوم :
1) اين پايان نامه / رساله حاصل تحقيق وپژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده ودر مواردي که از دستاوردهاي علمي وپژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه ، کتاب ، مقاله و……) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط ورويه موجود ، نام منبع مورد استفاده وساير مشخصات آن را در فهرست مربوط ذکر ودرج کرده ام .
2) اين پايان نامه / رساله قبلا براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (هم سطح ، پايين تر يا بالاتر) درساير دانشگاه ها وموسسات آموزش عالي ارائه نشده است .
3) چنانچه بعد از فراغت تحصيل قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب ، ثبت اختراع و ….ازاين پايان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم .
4) چنانچه در هر مقطعي زماني برخلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشي ازآنرا مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط ومقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت .
نام ونام خانوادگي :
تاريخ وامضاء :
سپاسگزاري
مراتب سپاس و قدرداني خود را از عنايات ويژه و دلسوزانه استاد گرانقدر جناب آقاي دکتر سيد حسن شبيري زنجاني که در مسير اين رساله با راهنمايي هاي صميمانه خود راه را بر من هموار ساختند ، به جا آورده و از توجه و لطف خالصانه جناب آقاي دکتر جمشيد شريفيان که نهايت همکاري را با اينجانب داشته اند ، تشکر مي نمايم. همچنين از پدر و مادر و دوستاني که از اينجانب حمايت مسـتمري داشته انـد ، کمال سـپاس را دارم.
اميد است در زير سايه تعاليم اساتيد ارزشمند خود توفيق روزافزون خدمت گذاري به ايران اسلامي را کسب نمايم.
تقديم به
پدر و مادر تلاشگرم
و
همه معلمان دلسوخته اي

که عمر گرانمايه خود را صرف تربيت فرزندان ايران نمودند.
فهرست مطالب
عناوين صفحات
چکيده
مقدمه……………………………………………………………………………………………………..1
الف) طرح موضوع…………………………………………………………………………………………………………2
ب) پيشينه تحقيق……………………………………………………………………………………………………………3
ج) اهداف تحقيق……………………………………………………………………………………………………………3
د) سوالات تحقيق…………………………………………………………………………………………………………..3
ه) فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………4
و) روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………………..4
ز) ساختار تحقيق……………………………………………………………………………………………………………4
فصل اول – کليات
مبحث اول : تاريخچه………………………………………………………………………………5
گفتار اول : مروري بر تاريخچه پيدايش تلويزيون……………………………………………….6
گفتار دوم : تحولات تاريخي حمايت حقوقي از آثار تلويزيوني……………………………..8
بند اول ) در قوانين موضوعه…………………………………………………………………………………..9
الف) انگلستان……………………………………………………………………………………………………………….9
عناوين صفحات
ب) فرانسه………………………………………………………………………………………………………………… 10
ج) ايران…………………………………………………………………………………………………………………… 13
بند دوم ) در اسناد ومعاهدات بين المللي………………………………………………………………. 16
الف) کنوانسيون برن…………………………………………………………………………………………………… 16
ب) کنوانسيون رم………………………………………………………………………………………………………. 19
ج) موافقت نامه تريپس……………………………………………………………………………………………….. 22
بند سوم ) در دکترين و رويه قضايي…………………………………………………………………….. 25
مبحث دوم : مفهوم شناسي……………………………………………………………………..27
گفتار اول : مفهوم اثر تلويزيوني…………………………………………………………………….28
گفتار دوم : انواع آثار تلويزيوني…………………………………………………………………….30
بند اول ) از لحاظ موضوع………………………………………………………………………………….. 31
الف) خبري…………………………………………………………………………………………………………………31
ب) عقيدتي و تربيتي…………………………………………………………………………………………………… 31
ج) فرهنگي……………………………………………………………………………………………………………….. 32
د) اجتماعي……………………………………………………………………………………………………………….. 32
ه) سياسي………………………………………………………………………………………………………………….. 32
و) اقتصادي……………………………………………………………………………………………………………….. 32
عناوين صفحات
ز) سرگرمي و ورزشي…………………………………………………………………………………………………. 32
بند دوم ) از لحاظ شکل……………………………………………………………………………………… 33
الف) نمايش……………………………………………………………………………………………………………… 33
ب) مستند…………………………………………………………………………………………………………………. 34
ج) گزارش……………………………………………………………………………………………………………….. 35
د) مسابقه………………………………………………………………………………………………………………….. 35
ه) ترکيبي………………………………………………………………………………………………………………….. 35
بند سوم ) از لحاظ ساختار………………………………………………………………………………….. 36
الف) طبقه الف………………………………………………………………………………………………………….. 36
ب) طبقه ب………………………………………………………………………………………………………………. 36
ج) طبقه ج………………………………………………………………………………………………………………… 37
د) طبقه د………………………………………………………………………………………………………………….. 37
گفتارسوم : دست اندرکاران اثر تلويزيوني……………………………………………………… 38
بند اول ) صاحبان حقوق…………………………………………………………………………………… 44
الف) کارگردان………………………………………………………………………………………………………….. 44
ب) تهيه کننده…………………………………………………………………………………………………………… 44
ج ) آهنگساز…………………………………………………………………………………………………………….. 44
د) فيلمنامه نويس……………………………………………………………………………………………………….. 45
ه) تدوين گر……………………………………………………………………………………………………………… 45
عناوين صفحات
و) تصويربردار…………………………………………………………………………………………………………… 45
ز) بازيگران……………………………………………………………………………………………………………….. 46
بند دوم ) غير صاحبان حقوق………………………………………………………………………………. 47
الف) کارگردان هنري………………………………………………………………………………………………….. 47
ب) مسئولين فني………………………………………………………………………………………………………… 47
فصل دوم- ماهيت و شرايط حمايت از آثار تلويزيوني
مبحث اول : ماهيت و شرايط حمايت به موجب حق مولف (کپي رايت)………..48
گفتار اول : ماهيت حمايت…………………………………………………………………………… 49
بند اول ) آثار ثانوي ( اشتقاقي)…………………………………………………………………………… 50
بند دوم ) آثار مشترک………………………………………………………………………………………… 52
بند سوم ) آثار جمعي…………………………………………………………………………………………. 55
الف) اثر سفارشي………………………………………………………………………………………………………. 56
ب) اثر ناشي از استخدام يا قرارداد………………………………………………………………………………. 56
گفتار دوم : شرايط حمايت………………………………………………………………………….. 58
بند اول ) شرايط ماهوي……………………………………………………………………………………… 59
الف) محسوس بودن…………………………………………………………………………………………………… 59
ب) اصالت يا خلاقيت………………………………………………………………………………………………… 61
عناوين صفحات
ج) عدم مغايرت با اخلاق حسنه يا نظم عمومي……………………………………………………………….. 63
بند دوم ) شرايط شکلي………………………………………………………………………………………. 66
الف) مکان ساخت يا انتشار اثر…………………………………………………………………………………….. 66
ب) اعلان مشخصات و ثبت اثر…………………………………………………………………………………….. 68
مبحث دوم : قلمرو و شرايط حمايت به موجب حقوق مرتبط……………………… 72
گفتار اول : قلمرو مورد حمايت……………………………………………………………………. 73
بند اول ) اجرا…………………………………………………………………………………………………… 74
بند دوم ) آثار صوتي…………………………………………………………………………………………. 76
بند سوم ) آثار راديويي و تلويزيوني…………………………………………………………………….. 78
الف) مفهوم پخش در قوانين مالکيت فکري……………………………………………………………………. 78
ب) مفهوم اثر راديويي و تلويزيوني………………………………………………………………………………. 80
1.تاثير و نقش صدا و سيما در توليد آثار………………………………………………………………………………… 81
1/1.آثار سفارشي………………………………………………………………………………………………………………… 81
2/1.آثار توليد شده در روابط استخدامي يا قراردادي………………………………………………………………… 82
2.پخش آثار واگذار شده به صدا و سيما……………………………………………………………………………….. 82
گفتار دوم : شرايط حمايت………………………………………………………………………….. 84
بند اول ) شرايط ماهوي……………………………………………………………………………………… 85
عناوين صفحات
الف) محسوس بودن…………………………………………………………………………………………………… 85
ب) اصالت……………………………………………………………………………………………………………….. 86
ج) نظم عمومي و اخلاق حسنه…………………………………………………………………………………….. 87
بند دوم ) شرايط شکلي………………………………………………………………………………………. 90
الف) مکان ساخت اثر…………………………………………………………………………………………………. 90
ب) درج علامت و ثبت اثر……………………………………………………………………………………………91
فصل سوم – انواع حقوق و ضمانت اجراي آن در آثار تلويزيوني
مبحث اول : حمايت به موجب حق مولف…………………………………………………93
گفتار اول : پديدآورندگان……………………………………………………………………………94
گفتار دوم : انواع حقوق………………………………………………………………………………..96
بند اول ) حقوق مادي………………………………………………………………………………………… 97
الف) حق تکثير………………………………………………………………………………………………………….. 97
ب) حق اقتباس………………………………………………………………………………………………………….. 99
ج) حق عرضه عمومي………………………………………………………………………………………………. 101
د) حق توزيع………………………………………………………………………………………………………….. 102
بند دوم ) حقوق معنوي……………………………………………………………………………………. 105
الف) حق افشاء و اعلان……………………………………………………………………………………………. 105
عناوين صفحات
ب) حق احترام به نام و سمت پديدآورنده……………………………………………………………………. 107
ج) حق حرمت اثر (حق تماميت)……………………………………………………………………………….. 109
بند سوم ) مستثنيات…………………………………………………………………………………………..112
بند چهارم ) مدت حمايت…………………………………………………………………………………..114
گفتار سوم : ضمانت اجرا……………………………………………………………………………116
بند اول ) ضمانت اجراي حقوقي………………………………………………………………………….117
بند دوم ) ضمانت اجراي کيفري……………………………………………………………………. 120
مبحث دوم : حمايت به موجب حقوق مرتبط…………………………………………… 122
گفتار اول : دارندگان حقوق مرتبط……………………………………………………………… 123
بند اول ) اجراکنندگان……………………………………………………………………………………… 124
بند دوم ) توليدکنندگان آثار صوتي…………………………………………………………………….. 125
بند سوم ) سازمان پخش…………………………………………………………………………………… 126
گفتار دوم : انواع حقوق……………………………………………………………………………. 128
بند اول ) حقوق مادي………………………………………………………………………………………. 129
الف) حق تثبيت………………………………………………………………………………………………………. 129
ب) حق تکثير……………………………………………………………………………………………………………130
عناوين صفحات
ج) حق توزيع…………………………………………………………………………………………………………. 131
د) حق عرضه به عموم……………………………………………………………………………………………… 133
ه) حق اجاره و عاريه……………………………………………………………………………………………….. 134
و) حق اجرت عادلانه……………………………………………………………………………………………….. 135
بند دوم ) حقوق معنوي……………………………………………………………………………………. 137
الف) حق سرپرستي اثر…………………………………………………………………………………………….. 138
ب) حق احترام به اجرا……………………………………………………………………………………………… 139
بند سوم ) مستثنيات…………………………………………………………………………………………. 140
بند چهارم ) مدت حمايت………………………………………………………………………………… 142
گفتار سوم : ضمانت اجراها……………………………………………………………………….. 144
بند اول ) ضمانت اجراي مدني………………………………………………………………………….. 145
بند دوم ) ضمانت اجراي کيفري………………………………………………………………………… 147
نتيجه گيري و پيشنهادات……………………………………………………………………………. 149
ضمايم………………………………………………………………………………………………………………….. 151
فهرست منابع…………………………………………………………………………………………… 168
چکيده
در بين آثار قابل حمايت به موجب حقوق مالکيت ادبي و هنري ، آثار تلويزيوني از اين قابليت برخوردار مي باشند که در هر دو شاخه حقوق مذکور اعم از حقوق مولف و حقوق مرتبط جاي بگيرند. بدين مفهوم که اگر اثر تلويزيوني به لحاظ ماهيت در زمره آثار مشترک و با همکاري پديدآورندگان متعدد توليد شده باشد يا در زمره آثار جمعي و با همکاري پديدآورندگان متعدد اما با نظارت شخص حقيقي يا حقوقي توليد شده باشد و تنها حق پخش آن در قالب برنامه به سازمان صدا و سيما داده شده باشد ، از آثار مورد حمايت حقوق مولف مي باشد. اما اگر اثر تلويزيوني به سفارش يا با نظارت سازمان پخش ساخته شود يا اجراهاي زنده و ضبط شده يا اثر صوتي در قالب برنامه تلويزيوني از تلويزيون پخش شود، از آثار مورد حمايت حقوق مرتبط خواهد بود. همچنين سازمان پخش خود يکي از مصاديق مورد حمايت حقوق مرتبط است و از حقوق مادي بارز آن مي توان به حق پخش مجدد ، حق تثبيت ، حق تکثير ، حق ارسال عمومي برنامه هاي راديويي و تلويزيوني اشاره کرد. نکته حائز اهميت آن است که حقوق مادي ، حقوق معنوي و ضمانت اجراهاي حقوقي و کيفري دارندگان حقوق مولف يا حقوق مرتبط داراي مولفه هاي مشخص است. تا جايي که حقوق معنوي تنها متعلق به مولف بوده و به شکل محدودتر نسبت به اجراکنندگان نيز قابل اعمال است. اما توليد کنندگان آثار صوتي و سازمان هاي پخش راديويي و تلويزيوني از حق معنوي برخوردار نمي باشند.
کليد واژه ها : آثار تلويزيوني ، مالکيت ادبي و هنري ، کپي رايت ، حقوق مرتبط ، سازمان پخش
مقدمه
از آغاز آفرينش ، آدمي به دنبال برقراري ارتباط با ديگر انسان ها براي انتقال افکار ، احساسات ، عقايد و اطلاعات خويش بوده ، بدون ترديد ابداع زبان و سپس خط به مرور زمان اين رويا را به حقيقت مبدل ساخت. زيرا با دستيابي به خط به عنوان مبناي مشترک رفته رفته ، کتب و به طور کلي آثار نوشته بسياري در زمينه هاي مختلف علمي ، ادبي ، هنري و فني به نگارش در آمدند. بررسي هاي تاريخي در زمينه چگونگي شکل گيري حقوق مالکيت ادبي و هنري مويد سابقه طولاني اين قسم از حقوق نه با اين عنوان يا به شکل قانوني و مدون ، بلکه به شکل ذم و نکوهش دخل و تصرف يا نسخه برداري بدون مجوز آن هم در آثار فلاسفه بنام همچون سقراط ، افلاطون ، سيسرون و ساير نويسندگان مي باشد. بنابراين مي توان گفت : ” حقوق مولف از زماني که انسان توانسته قلم يا قلم مويي در دست بگيرد ، وجود داشته است. اما مبدا چنين حقي به درستي قابل تعيين نيست.”1 بعد از اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ کپي برداري از کتب و نوشته ها بدون مجوز مولف ؛ از روند رو به رشدي برخوردار شد ، به همين خاطر نياز به حمايت از اين آثار احساس شد ، تا اينکه اولين قانون مدون در زمينه حمايت از حق چاپ آثار در سال 1710 ميلادي موسوم به قانون “آن”2 در انگلستان به تصويب رسيد.3 با اين تفاسير قوانين اوليه در زمينه حق چاپ تنها شامل کتب و آثار مکتوب مي شده ، اما به مرور و با افزايش اطلاعات و دانش از يک سو و امکانات فني مرهون انقلاب صنعتي اروپا از سوي ديگر اختراعات مهمي درحوزه وسايل ارتباطي اتفاق افتاد ، تا آن جايي که مانند حلقه هاي يک زنجير و با فاصله ي اندکي از هم ؛ عکاسي در سال 1839 ميلادي ؛ تلگراف در سال 1844 ميلادي ؛ تلفن در سال 1876 ميلادي ؛ سينما توگراف در1895 ميلادي ؛ راديو در سال 1896 ميلادي و نهايتاً تلويزيون در سال 1926 ميلادي اختراع گرديد. به همين دليل نياز به تصويب قوانين جديد براي حمايت از آثار صوتي يا صوتي و تصويري که از راديو ، سينما و تلويزيون پخش مي شده ، در برابر استفاده بدون مجوز و از طرف ديگر شناسايي آفرينندگان و پديد آورندگان اين آثار قوت گرفت.
در اين ميان تلويزيون به عنوان آخرين حلقه زنجيره با وجود آنکه خود محصول رشد فني راديو و سينما بوده ، به چند دليل از مقبوليت بيشتري برخوردار شد، ؛ اول آنکه تلويزيون به دليل همراه بودن صدا با تصوير نسبت به راديو که تنها يک وسيله شنيداري بود ، از همه جوانب به خصوص جنبه سرگرمي جذابيت بيشتري داشت. دوم آنکه سهولت دسترسي به تلويزيون در مقايسه با سالن هاي سينما به دليل ظرفيت محدود تماشاگر ، استفاده از آن را به ويژه در دهه 1950 ميلادي به بعد رونق بخشيد.
قاعدتاً به دليل همين ويژگي ها امکان تجاوز به حقوق آفرينندگان آثار ادبي و هنري در قالب برنامه هاي تلويزيوني از يک سو و همچنين تجاوز به حقوق سازمان هاي پخش (صدا و سيما ) به موجب تکثير و کپي برداري برنامه هايشان در قالب سي دي ، دي وي دي4 يا پخش از سازمان پخش ديگر و نهايتاً نشر در فضاي مجازي بسيار سهل و ساده مي باشد. با توجه به همين تحولات کشورهاي دو نظام بزرگ حقوق رومي- ژرمن نظير فرانسه و کامن لا نظير انگلستان دست به اصلاح قوانين داخلي خويش و نيز تدوين کنوانسيون هاي بين المللي در زمينه مالکيت فکري و خاصه توسعه گستره آثار قابل حمايت زدند. تا آن جايي که قانون مالکيت فکري فرانسه حمايت از آثار تلويزيوني را به صراحت در قوانين مربوط به حق مولف خود پذيرفته است. قانون حمايت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان ايران نيز همين رويه را اعمال نموده است. اما گاهي اثر اجرا کنندگان يا توليد کنندگان اثر صوتي يا حتي اثري که خود سازمان پخش آن را توليد مي نمايد ، از رسانه تلويزيون پخش مي شود. در نتيجه اثر تلويزيوني را مي توان از حيث نحوه تهيه و توليد به عنوان يک اثر اصيل و به موجب حق مولف5يا به عنوان يک اثر جانبي و به موجب حقوق مرتبط6 مورد حمايت قرار داد که خود دو شاخه مهم حقوق مالکيت ادبي و هنري را تشکيل مي دهند.
الف) طرح موضوع
حقوق مالکيت ادبي و هنري که يکي از زير شاخه هاي اصلي حقوق مالکيت فکري است ، داراي مصاديق متنوعي مي باشد. يکي از مصاديق پر کاربرد و داراي ابهام فراوان از جنبه هاي مختلف حقوق مالکيت فکري مربوط به آثار تلويزيوني مي باشد. شايان ذکر است که رابطه اين آثار با آثار سينمايي عموم و خصوص من وجه است. از طرف ديگر ابعاد حقوقي مصاديق آثار تلويزيوني از قبيل ماهيت آثار (جمعي يا مشترک) تعيين مالــک نخستين ، نوع آثار (از لحاظ اثر اصلي يا اثري که در مقوله حقوق مرتبط مي گنجد مثل اجرا کنندگان ) امکان انتقال حقوق مادي و همچنين اشکال مختلف حقوق معنوي نياز به بررسي همه جانبه به ويژه در حقوق ايران مي باشد.
ب) پيشينه تحقيق
در اين خصوص گرچه در منابع خارجي نسبتاً تحقيقاتي صورت گرفته ، اما متاسفانه در منابع داخلي هيچ تحقيقي صورت نگرفته و منبع مشخصي وجود ندارد و در منابع موجود در ارتباط با مالکيت فکري بيشتر به کليات آن هم به صورت کاملاً تئوريک پرداخته شده ، بدون آنکه تک تک آثار تحت حمايت به طور جامع تبيين شود. به دليل آنکه قوانين مربوط به مالکيت فکري در ايران بسيار ديرتر از کشورهاي اروپايي پا به عرصه قانوني گذاشته و حقوقدانان نيز چندان رغبتي به آن از خود نشان نداده اند ، کتب و آثار تحقيقاتي در اين زمينه چندان کافي و مفيد فايده نبوده و از طرف ديگر علي رغم گذشت زمان بسيار ، قانون حمايت از حقوق مولفان ، مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 شمسي تاکنون اصلاح نشده و همچنين در حال حاضر ايران در هيچ يک از کنوانسيون هاي بين المللي مربوط به حقوق مولف و حقوق مرتبط عضو نمي باشد.
ج) اهداف تحقيق
از اهداف مهم تحقيق در باب آثار تلويزيوني مي توان به رفع مشکلات حقوقي مراکز پخش صدا و سيما به جهت پخش آثار و همچنين آگاه سازي دست اندرکاران آثار تلويزيوني نسبت به حقوق مالکيت فکري خود نسبت به اثر تلويزيوني اشاره کرد ، که بي توجهي به هر کدام از آن ها به دليل تعدد دست اندرکاران اين گونه آثار مسئله ساز خواهد شد.
د) سوالات تحقيق
– سوال اصلي : ابعاد مختلف حقوق مالکيت فکري در آثار تلويزيوني چه مي باشد؟
– سوالات فرعي
1.ماهيت آثار تلويزيوني چيست؟
2.آثار تلويزيوني با نگاه حقوق مالکيت فکري چگونه دسته بندي مي شوند؟
3.مدت حمايت از آثار تلويزيوني چند سال است؟
4.مالک نخستين در آثار تلويزيوني چه کسي است؟
5.حقوق اخلاقي و مادي پديد آورنده آثار تلويزيوني چه مي باشد؟
ه) فرضيه هاي تحقيق
– در پاسخ به ابعاد مختلف حقوق مالکيت فکري نسبت به اثرتلويزيوني مي بايست ماهيت ، مدت حمايت ، مالکيت نخستين و انواع حقوق را در آثار فوق الذکر مورد بررسي قرار داد.
1.از لحاظ ماهيت غالباً به عنوان اثر مشترک و در پاره ي موارد که زير نظر مستقيم و با هدايت سازمان هاي راديويي تلويزيوني صورت مي گيرد به عنوان آثار جمعي مطرح مي باشد.
2.اثر تلويزيوني بسته به نوع اثر ممکن است به عنوان اثر اصيل يا يکي از مصاديق حقوق مرتبط باشد.
3.مدت حمايت وابسته به ماهيت اثر متغير و حداقل 50 سال خواهد بود.
4.مالک نخستين به طور کلي اشخاصي هستند که خلاقيت ذهني خود را در خلق اثر اعمال مي کنند.
5.در مورد حقوق مادي آن دسته از آثاري که در صدد بيان اخبار و گزارش هايي که موضوع آن اطلاع رساني و بيان وقايع روزانه باشد ، به عنوان مستثنيات حقوق مادي قابل حمايت نيستند.
و) روش تحقيق
روش کار در اين پژوهش تحليلي ، توصيفي و تطبيقي بوده و روش گردآوري اطلاعات نيز به صورت کتابخانه ايي مي باشد .
ز) ساختار تحقيق
در جهت تشريح هر چه بهتر حقوق مالکيت فکري در آثار تلويزيوني تحقيق و پژوهش حاضر در سه فصل تدوين گرديد ؛ بدين صورت که در فصل اول کلياتي راجع به موضوع در دو مبحث تاريخچه و مفاهيم مورد بررسي قرار گرفت. اما مطالب مهم مربوط به بررسي حقوق مالکيت فکري در آثار تلويزيوني به ترتيب در دو فصل دوم در قالب بيان ماهيت و شکل اين گونه آثار براي حمايت در دو مبحث جداگانه تحت عنوان حقوق مولف و حقوق مرتبط مورد تحليل و بررسي قرار گرفت. نهايتاً در فصل سوم در دو مبحث جداگانه و به همان شيوه فصل قبل تبيين حقوق مادي ، حقوق معنوي ، مستثنيات حقوق مادي و مدت حمايت از آثار تلويزيوني بسته به اينکه آثار فوق الذکر از جمله آثار حقوق مولف يا حقوق مرتبط باشند، پرداخته شده است.
فصل اول
کليات
مبحث اول: تاريخچه
بدون شک نمي توان فناوري ساخت دستگاه تلويزيون را تنها به يک نفر منتسب دانست ، زيرا آنچه موجبات ساخت اين وسيله را فراهم آورده ، تلاش روزافزون گروهي از مخترعين خلاق بوده که به فکر ساخت دستگاهي افتادند ؛ تا با استفاده از آن جذابيت هاي سينما و راديو را با هم تلفيق نمايند. بدين ترتيب تلويزيون با نشان دادن همزمان صدا و تصوير به اين ايده جامه عمل پوشاند. با رشد و توسعه دستگاه تلويزيون و راه يافتن آن به درون خانه ها و نهايتاً همه گير شدن آن از دهه 1950 ميلادي و امکان پخش زنده برنامه هاي تلويزيوني مساله مهم ؛ پخش برنامه باب ميل بينندگان بود. همين امر موجب شد تا کم کم چگونگي ساخت و تامين برنامه هاي تلويزيوني به يک مساله مبتلابه تمامي سازمان هاي پخش تبديل شود. در نتيجه مي توان گفت : ساخت و تحول دستگاه تلويزيون و سيستم هاي پخش با چگونگي حمايت از برنامه ها و آثار تلويزيوني ارتباط تنگاتنگي داشته و دارد.
به همين دليل به نظر مي رسد ، بحث از چگونگي ساخت و پيشرفت هاي فني دستگاه تلويزيون و انواع سيستم هاي پخش در اين تحقيق ، زمينه را براي درک بهتر قواعد حقوقي حاکم بر حمايت از اثر تلويزيوني فراهم نمايد. زيرا اين رشد سيستم هاي پخش بوده که توجه به حقوق آثار تلويزيوني ، دست اندرکاران ساخت برنامه و سازمان هاي پخش را مطرح نموده و اين توجه خود منجر به تصويب قوانين جديد يا بازنگري در قوانين قبلي شده است. در ادامه پس از بيان يک تاريخچه کلي از ساخت دستگاه تلويزيون به تحولات تاريخي حمايت از چنين آثاري در قوانين داخلي و بين المللي خواهيم پرداخت.
گفتار اول : پيدايش تلويزيون
تلويزيون7 يک سامانه ارتباطي براي ارسال و دريافت تصاوير متحرک و صدا از يک فاصله ي دور بوده و دستگاه گيرنده نيز در اين سامانه تلويزيون نام دارد. نکته قابل تامل آنکه واژه تلويزيون که از فرانسه به فارسي راه يافته ، به لحاظ ريشه لغوي خود از دو لغـت ” Tele ” در زبان يوناني به معناي دور و لغـت “vision” در زبان لاتين به معناي ديد و بينايي نشات گرفته است.
توسعه فناوري در اختراع تلويزيون را مي توان در دو مرحله مورد بررسي قرار داد : در مرحله اول پس از کشف قابليت نورساني سلنيوم توسط ” باي اسميت” در سال 1873 ، “پاول نيپ کو” با اختراع ديسک اسکن چهارچوب نخستين تلويزيون را در سال1884 ميلادي پايه ريزي کرد ، اما هرگز آن را نساخت. در اين ميان تلاش هاي “زوريبکن” نيز در انتقال تصاوير بسيار ساده به سيم هاي الکترونيکي بي فايده بود. تا اينکه تلويزيون به معناي پخش تصاوير زنده ، متحرک و ترام دار و سايه نما و دو صوتي توسط “جان لويي برد” در سال 1925 ميلادي به شکل تلويزيون الکترومکانيکي ساخته شد. در مرحله دوم با اين پيش زمينه فني “زوريبکن” با انجام تحقيقات مداوم و استفاده از لامپ اشعه کاتدي و نهايتاً اختراع دستگاه ايکونوسکوپ در سال 1923 ميلادي به عنوان پدر تلويزيون الکترونيکي شناخته شد. اما سيستم تمام الکترونيک اولين بار توسط ” فرانس وورس ” در سال 1927 ميلادي ساخته شد و تمام تلويزيون هاي امروزي نيز مستقيماً از طرح او استفاده مي کنند. به اين ترتيب تلويزيون به خانه هاي مردم راه يافت و تا به امروز نيز حتي پس از کشف رسانه هاي جديد جايگاه خود را حفظ نموده است. در واقع سيستم هاي تلويزيون در پاسخ به اين مساله به وجود آمدند که چگونه مي توان تصاوير دو بعدي را از محلي به محل ديگر منتقل کرد ؟ راه حلي که براي حل اين مساله به کار برده شد ، عبارت بود از تبديل تصاوير به سيگنال هاي الکتريکي (الکترومکانيکي) در يک محل و دريافت سيگنال ها و بازسازي تصوير در محل ديگر. هر چند ساختار تلويزيون هاي رنگي پيچيده تر مي باشد ، زيرا تصوير در آن بوسيله سه سيگنال مختلف نشان داده خواهد شد که هر کدام تحت تاثير سه رنگ اصلي قرمز ، آبي و سبز قرار دارند. تلويزيون ها اعم از سياه و سفيد يا رنگي در آغاز داراي سيستم پخش آنالوگ بوده و هنوز هم در برخي نقاط جهان همين سيستم کاربرد دارد. در سيستم پخش آنالوگ براي اين که بتوانيم يک تصوير را به سيگنال الکتريکي تبديل کنيم ، بايد هر تصوير را از بالا به پايين (افقي) به صورت خط به خط اسکن کنيم. بدين صورت که وقتي سيگنال الکتريکي مربوط به يک خط ساخته شد ، به ابتداي خط بعدي رفته و شروع به ساختن سيگنال بعدي مي کنيم ، وقتي سيگنال خط آخر تمام شود ، يک تصوير کامل (فريم ) ساخته خواهد شد. قاعدتاً اگر از خطوط بيشتري براي ارسال استفاده کنيم ، دقت و وضوح تصوير بيشتر خواهد شد ، بيشتر سيستم هاي تلويزيون 525 خطي هستند. اما امروزه با گسترش پخش ديجيتال تصوير به جاي آنکه خط به خط اسکن و به سيگنال الکتريکي تبديل شود ، به نقطه هاي کوچکي به نام پيکسل تقسيم مي شود.8 امروزه بسياري از سيستم هاي الکترونيکي و ارتباطي به سمت فناوري ديجيتال سوق پيدا کرده و اين امر به علت مزاياي زياد سيستم ديجيتال همچون ذخيره و بازيابي و پردازش اطلاعات ، با سرعت زياد و هزينه نسبتاً کم است. سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران نيز همگام با پيشرفت هاي جهاني اقدام به تبديل سيستم آنالوگ به سيستم هاي ديجيتال نموده است. با همه تلاش هايي فني صورت گرفته براي ساخت دستگاه تلويزيون که تا به امروز همچنان در حال تحول است ، آنچه موجب مقبوليت رسانه تلويزيون شده ، بدون شک تکنولوژي پخش تلويزيوني حاوي دو فرکانس يکي براي ارسال صدا و ديگري براي ارسال تصوير است.
از اين منظر درآغاز پخش برنامه ها به صورت استاندارد (زميني) بوده ؛ بدين تعبير که برنامه هاي تلويزيوني از طريق ايستگاه هاي محلي فراهم شده و عموم با استفاده از آنتن هاي هوايي برنامه هاي مذکور را در طول موج هاي با فرکانس بالا9VHF و فوق العاده بالا 10UHF دريافت مي کردند. رفته رفته و در جهت بهبود سيستم پخش ، پخش کابلي11 CATV رواج يافت که در آن يک کابل موجبات ارتباط مرکز پخش با تلويزيون هاي خانگي را فراهم آورده و مشترکين علاوه بر پرداخت حق عضويت مي بايست ، ماهيانه نيز مبلغي پرداخت کنند. از مزيت هاي چنين پخشي نسبت به پخش استاندارد آن بود که به دليل توزيع کابلي سيگنال هاي پخش ، اشياء مداخله گر مانند کوه ، ساختمان و درخت باعث انحراف سيگنال نمي شوند. سپس نوبت به پخش ماهواره اي رسيد که به دليل قرار گرفتن ماهواره ايي در جو زمين (فضا) موجبات برخورداري طيف وسيعي از بينندگان از برنامه هاي تلويزيون استاندارد و کابلي را فراهم آورد.12 به مرور با پيشرفت فناوري انواع ديگري از پخش از جمله سيستم تلتکست شامل انتقال متن و گرافيک و سيستم وب کستينگ مبتني بر استفاده از پخش اينترنتي کشف شد. لازم به ذکر است که اين دو نوع سيستم پخش خود نيازمند فرکانس هاي پخش استاندارد و کابلي براي برقراري ارتباط و نهايتاً پخش برنامه مي باشند.
گفتاردوم : تحولات تاريخي حمايت حقوقي از آثار تلويزيوني
بررسي پيشينه حقوق مالکيت ادبي و هنري مويد اين مطلب است که اولين قوانين تدوين شده در اين زمينه تنها حمايت از آثار نوشته به خصوص کتاب را در بر مي گرفت. اما با گذشت زمان و به تدريج علاوه بر گسترش دايره شمول آثار تحت حمايت ، مقررات حمايتي نيز شکل منسجم و کامل تري به خود گرفت. در همين راستا به واسطه اختراعات فني صورت گرفته در کشف دوربين فيلم برداري و دستگاه هاي نمايشگر که پس از طي مسير طولاني از آزمون و خطا در اواخر قرن نوزدهم به نتيجه رسيد، موضوعات جديدي از ضبط و تثبيت تصوير ، صدا ، صدا و تصوير در قالب آثار عکاسي13 ، آثار صوتي14، آثار سينمايي15 مورد حمايت قرار گرفت. حمايت از اين آثار در قالب اثر ادبي و هنري در آغاز با مشکلات بسياري همراه بوده ، زيرا اعتقاد کلي بر آن بود که جنبه فني اين آثار نمود بيشتري داشته و نمي توان آن ها را در قالب آثار ادبي و هنري مورد حمايت قرار داد. پيدايش و اختراع تلويزيون بحث هاي جديدي را در حمايت از حقوق ادبي و هنري آثار پخش شده ، از اين رسانه تحت عنوان آثار تلويزيوني16 مطرح کرد. ” در اين مفهوم گاهي اثر تنها براي پخش از تلويزيون خلق شده ، گاهي اثر براي اجرا در تلويزيون مورد اقتباس قرار گرفته و گاهي اثر موجود بدون هيچ گونه تغييري و به صورت اوليه از تلويزيون پخش مي شود.”17پر واضح است که هر کدام از اين سه فرض وضعيت حقوقي خاصي براي اثر تلويزيوني از حيث مولفين ، انواع حقوق و مدت حمايت ايجاد خواهد کرد.
بي شک آثار سينمايي در بين آثار ادبي و هنري بيشترين شباهت را به آثار تلويزيوني از حيث تهيه و توليد دارا بوده ، به همين منظور در اين تحقيق بي نياز از بررسي اين آثار نخواهيم بود. پس از اختراع و رونق صنعت سينما در اروپا تلاش هاي بسياري در جهت حمايت از آثار سينمايي به مثابه ديگر آثار حقوق مولف صورت گرفت. اما نسبت به آثار تلويزيوني قوانين مالکيت فکري کشورها رويه واحدي اتخاذ ننموده اند ، تا جايي که برخي از کشورها اين آثار را به موجب حق مولف از حيث پديدآورندگان و برخي ديگر از کشورها اين گونه آثار را به موجب حقوق مرتبط از حيث سازمان پخش کننده ، مورد حمايت قرار داده اند. در ادامه به بررسي پيشينه و چگونگي حمايت ادبي و هنري از آثار صوتي و تصويري خاصه آثار تلويزيوني خواهيم پرداخت.
بند اول ) در قوانين موضوعه
الف) انگلستان- نخستين برنامه تلويزيوني به وسيله سيستم تلويزيون الکترومکانيکي در سپتامبر 1929 ميلادي در فرستنده راديويي BBC ساخته شد و در ادامه اين پيشرفت ؛ شبکه هاي تلويزيوني در لندن به فاصله سال هاي بين 1936 تا 1939 ميلادي به طور متوسط 4 ساعت برنامه پخش مي کردند. اين امر باعث افزايش استفاده از تلويزيون در منازل و همچنين رستوران ها ، قهوه خانه ها و مکان هاي عمومي شد ،



قیمت: تومان


پاسخ دهید